Tag: bezradność

Jak uchronić dziecko przed wyuczoną bezradnością

Odpowiedź jest prosta. Nie ucz bezradności!

Wykonanie jest nieco bardziej skomplikowane.

Żaden rodzic nie chce, by jego dziecko miało problemy z zaradnością życiową. Zdarza się, że zupełnie nieświadomie rodzice przyczyniają się do powstawania u swojego dziecka wyuczonej bezradności.

Dziecko od początku swojego życia obserwuje rodziców. Uczy się od nich reagowania na sytuacje społeczne, w tym na niepowodzenia. Mama, która spostrzega swoje niepowodzenia jako coś stałego, na co nie ma zbyt wielkiego wpływu, co wynika z jej cech oraz te trudne sytuacje mają duży wpływ na całe jej życie, przekazuje dziecku styl myślenia prowadzący do poczucia bezradności.

Pogląd o dziedziczeniu skłonności do wyuczonej bezradności nie jest ostatecznie potwierdzony. Natomiast wpływ rodziców, a w szczególności matki ma ogromne znaczenie. Realizuje się on poprzez modelowanie. Dziecko przyjmuje od matki jej pesymistyczny styl myślenia. To właśnie z nią we wczesnym okresie życia pozostaje w silnym związku emocjonalnym i dlatego jej postawa jest tak ważna. Wpływ ojców na kształtowanie się poczucia bezradności jest dużo mniejszy.

Sposób w jaki dzieci spostrzegają i interpretują świat przejmują od swoich rodziców a później od innych znaczących w ich życiu osób.

Rodzice (i nie tylko) stawiający zbyt wysokie wymagania i jednocześnie słabo reagujący na sukcesy dziecka, niechcący będą budować w nim poczucie braku sprawczości, niską samoocenę, co prowadzi do obniżania motywacji, zniechęcenia i bierności.

Kryzysy życiowe w dzieciństwie budują poczucie bezradności. Pogarsza się sytuacja dziecka. Nabiera ono przekonania o braku wpływu na zaistniały stan.  Wydarzenia takie jak: kryzys ekonomiczny, rozpad rodziny w wyniku rozwodu rodziców lub śmierci jednego z nich są najczęstszymi kryzysami w życiu małego człowieka. Bywa, że rodzice nie dokładają należytego starania, by zmniejszyć obciążenie emocjonalne dziecka zaistniałą trudną sytuacją w rodzinie.

Wymienione problemy zazwyczaj są nierozwiązywalne i przez długie lata przypominają o swoim negatywnym wpływie na emocje i myślenie. Dziecko po takich przejściach może łatwiej wykształcić w sobie taki schemat myślenia, że życiowym kryzysom nie można zaradzić. Bolesne wydarzenia z dzieciństwa mogą być zgeneralizowane i stać się przesłaniem do wyuczenia bezradności.

Jak rodzice mogą przeciwdziałać zagrożeniu wyuczonej bezradności

Warto zweryfikować swój sposób myślenia o problemach i przeramować go tak, by nie był dla dziecka toksyczny.

W trudniejszych i bardziej opornych przypadkach należy poddać się psychoterapii.

Stawiać dzieciom racjonalne wymagania odpowiednie do ich wieku i predyspozycji.

Zapobiegać sytuacjom kryzysowym, a jeśli się pojawią, otoczyć dziecko świadomym wsparciem.

Najważniejsza wskazówka. Myśl optymistycznie!

Źródła:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019

Kliknij, aby uzyskać dostęp article.pdf

http://encyklopediadziecinstwa.pl/index.php/Bezradno%C5%9B%C4%87_dziecka

Jak skutecznie zmniejszyć emocjonalne obciążenie dziecka separacją i rozwodem rodziców?

Czym dla dziecka jest rozwód rodziców?

W życiu dziecka następuje lawina zmian. Jak każda nowa, niespodziewana sytuacja w życiu jest stresem. Z tym stresem dziecko często pozostaje samo. Dociera do niego, że:

– w jego rodzinie nastąpiły poważne zmiany

– rodzice silnie koncentrują się na swoich problemach, przez co mają mniej czasu dla dzieci

– czas wolny spędzają w sposób nienaturalny i z góry narzucony, trudno zrozumieć przez kogo i dlaczego.

– pojawiają się burzliwe i negatywne emocje w sytuacji wchodzenia w patworchowe układy rodzinne związane z nowymi wyborami rodziców

–  pojawia się zaniżone poczucie własnej wartości i niewiara we własną sprawczość, dokucza poczucie bezsilności

– angażuje się w konflikty rodziców, niekoniecznie z własnej woli

– pojawia się poczucie, że wartość małżeństwa, rodziny, związków i relacji międzyludzkich jest przeceniona

– pogarsza się sytuacja materialna

Negatywny wpływ rozwodu jest dobrze udokumentowany przez specjalistów z zakresu psychologii i socjologii. Dzieci rozwiedzionych rodziców są bardziej narażone na różnorodne problemy niż ich rówieśnicy z rodzin pełnych.

W sferze emocjonalnej dzieci doświadczają mnóstwa trudnych emocji, o których nie potrafią powiedzieć, często dlatego, że ich nie rozumieją. Czasem nie czują się na tyle bezpiecznie, by się otworzyć.  W czasie rozwodu dzieci przeżywaj smutek, żal, dezorientację, poczucie winy, lęk przed odrzuceniem, konflikt lojalności, poczucie straty, złość.

W sytuacji ostrego konfliktu, któremu towarzyszy przemoc domowa, część dzieci odczuwa ulgę wraz z separacją rodziców. Jednocześnie towarzyszy im lęk o swoją przyszłość bliższą i dalszą. Jest to oczywiście zależne od wieku i świadomości dziecka.

Badania prof. Paula Amato z 1999 i 2000 roku wykazują, że dzieci rodziców rozwiedzionych doświadczają krótko i długoterminowych konsekwencji decyzji rodziców.

Najszybciej ukazują się takie skutki jak:

– negatywny obraz siebie

– problemy emocjonalne

– problemy społeczne, przystosowawcze

– obniżenie wyników w nauce

Jako skutki długoterminowe podaje:

-słabsze zdrowie psychiczne i fizyczne

– gorsze samopoczucie

-słabsze więzi z rodzicami, zwłaszcza z ojcem

– niższy status socjoekonomiczny

– rzadsze wchodzenie w związki małżeńskie i częstsze rozwody

Mimo trudnej sytuacji związanej z rozwodem, rodzice mają jednak możliwość zmniejszenia emocjonalnego obciążenia swojego dziecka. Nikt ich nie może w tym zastąpić.

Trzy czynniki, które chronią dziecko przed szkodliwymi następstwami rozwodu.

Krótki czas trwania i niski stopień konfliktu między rodzicami związany z procesem rozwodowym

Jeśli coś musi boleć, to niech boli krótko. Warto zastosować tę zasadę podczas rozwodu. Podjęta decyzja o rozstaniu powinna być przepracowana i ostateczna. Odpowiedzialni rodzice nie potrzebują jątrzyć problemu i eskalować konfliktu. Z pewnością jest to rudne. Ze względu jednak na dzieci koniecznie należy podjąć ten wysiłek. Gra idzie o zdrowie i jakość życie dzieci.

Stabilność i jakość rodzicielstwa

Ze względu na bolesne emocje, które muszą przeżywać dzieci trzeba zbudować im poczucie bezpieczeństwa w nowej sytuacji. Należy dbać o poczucie stabilności psychicznej swoich dzieci równolegle z toczącym się procesem rozwodowym. To nie jest sprawa do załatwienia później. Dziecko musi mieć pewność miłości i obecności rodzica bez względu na okoliczności. Tą pewność buduje się nie tylko słowami, lecz również konkretnymi działaniami. Mogą pojawić się tendencje do zmiany postaw rodzicielskich na bardziej nadopiekuńcze lub na bardziej chłodne, nadmiernie wymagające. Nie dokładajmy dzieciom większej ilości zmian. Pozostańmy dla dziecka tymi samymi rodzicami, co do tej pory.

Dobry stan psychiczny rodziców

Rozwód to jeno z najtrudniejszych doświadczeń w życiu człowieka. Często porównuje się ten czas do okresu żałoby po zmarłej bliskiej osobie. Trudno jest zachować dobry stan psychiczny. Powód, że trzeba zrobić to dla własnych dzieci jest najważniejszym argumentem, by podjąć racjonalne działania. Dobrze jest mieć w tym okresie wsparcie bliskich osób. To jednak często nie wystarcza. Blokowanie ciężkich emocji i udawanie przed dzieckiem, że jest wszystko w porządku może nie udać się na dłuższą metę. Wsparcie medyczne i psychologiczne jest dobrym rozwiązaniem. Zły stan psychiczny dorosłego (często depresja) może poważnie zaburzyć relacje dziecka i rodzica, generować kolejne konflikty rodzinne, sprzyjać dysfunkcyjności rodzica.

Następny wpis będzie o sytuacji dziecka w rodzinie zrekonstruowanej.

Źródło:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019