kryzys

Czy dziecko powinno słyszeć kłótnie rodziców? Psychologiczne konsekwencje konfliktów w obecności dziecka

Dzieci często nie rozumieją przyczyn konfliktów między dorosłymi. Mogą natomiast bardzo silnie odczuwać napięcie emocjonalne obecne w domu.

Kiedy konflikt rodziców staje się problemem dla dziecka?

Wielu rodziców zadaje sobie pytanie, czy powinni ukrywać przed dzieckiem wszelkie nieporozumienia. Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Konflikty są naturalnym elementem każdej bliskiej relacji i samo ich występowanie nie musi być szkodliwe dla dziecka. Problem pojawia się wtedy, gdy dziecko staje się świadkiem intensywnych kłótni, agresji słownej, wzajemnego poniżania, gróźb lub gdy zostaje wciągnięte w konflikt pomiędzy rodzicami.

Badania psychologiczne wskazują, że nie sam konflikt jest najbardziej obciążający dla dziecka, ale jego sposób przebiegu oraz brak poczucia bezpieczeństwa, jakie może on wywoływać. Dziecko potrzebuje przekonania, że dorośli są w stanie poradzić sobie z problemem i zadbać o stabilność rodziny.

Trzy główne skutki uczestniczenia dziecka w kłótniach rodziców

1. Wzrost lęku i poczucia zagrożenia

Dzieci często nie rozumieją przyczyn konfliktów między dorosłymi. Mogą natomiast bardzo silnie odczuwać napięcie emocjonalne obecne w domu. Kiedy słyszą krzyki, oskarżenia lub obserwują agresywne zachowania, mogą doświadczać lęku, niepewności oraz obawy przed rozpadem rodziny.

Młodsze dzieci często myślą w sposób egocentryczny i mogą błędnie zakładać, że są przyczyną kłótni rodziców. W efekcie pojawia się poczucie winy, smutek i przewlekły stres.

2. Trudności emocjonalne i problemy w zachowaniu

Długotrwała ekspozycja na konflikty rodzicielskie zwiększa ryzyko występowania:

nadmiernej drażliwości,
wybuchów złości,
problemów z koncentracją,
trudności szkolnych,
zaburzeń snu,
objawów lękowych i depresyjnych.

Niektóre dzieci reagują wycofaniem i zamknięciem w sobie, inne przejawiają zachowania agresywne lub buntownicze. Są to często sposoby radzenia sobie z napięciem, którego nie potrafią jeszcze samodzielnie regulować.

3. Tworzenie niezdrowych wzorców relacyjnych

Rodzice są dla dziecka pierwszym i najważniejszym źródłem wiedzy o relacjach międzyludzkich. Jeśli konflikty są rozwiązywane poprzez krzyk, obrażanie, manipulację lub milczenie, dziecko może uznać takie zachowania za normalny sposób funkcjonowania w bliskich związkach.

W przyszłości może mieć trudność z konstruktywną komunikacją, regulacją emocji oraz budowaniem bezpiecznych relacji opartych na wzajemnym szacunku.

Co zrobić, jeśli dziecko było świadkiem kłótni?

Nawet najbardziej zaangażowani rodzice nie są w stanie całkowicie uniknąć konfliktów. Ważne jest jednak to, co zrobią po zakończeniu kłótni.

1. Uspokój emocje i zadbaj o bezpieczeństwo

Zanim porozmawiasz z dzieckiem, upewnij się, że emocje opadły. Dziecko potrzebuje zobaczyć, że sytuacja została opanowana i nie stanowi zagrożenia.

2. Porozmawiaj z dzieckiem

Nie udawaj, że nic się nie wydarzyło. Dziecko prawdopodobnie zauważyło napięcie i może samodzielnie tworzyć własne wyjaśnienia sytuacji.

Można powiedzieć:

„Widziałeś, że się pokłóciliśmy. Byliśmy zdenerwowani, ale to jest sprawa między dorosłymi. Nie jesteś za to odpowiedzialny i bardzo cię kochamy.”

3. Wyraźnie zdejmij z dziecka odpowiedzialność

To jeden z najważniejszych elementów rozmowy. Dziecko powinno usłyszeć wprost, że:

nie jest winne kłótni,
nie musi wybierać strony,
nie musi rozwiązywać problemów dorosłych.

4. Odpowiedz na pytania adekwatnie do wieku

Dziecko nie potrzebuje szczegółów dotyczących konfliktu. Potrzebuje natomiast prostych, spokojnych i prawdziwych informacji, które pomogą mu odzyskać poczucie bezpieczeństwa.

5. Pokaż zdrowe pojednanie

Jeżeli to możliwe, pozwól dziecku zobaczyć, że rodzice potrafią się przeprosić, rozmawiać spokojnie i szukać rozwiązania problemu. Jest to niezwykle cenna lekcja regulacji emocji i konstruktywnego rozwiązywania konfliktów.

6. Obserwuj zachowanie dziecka

Jeżeli po konflikcie pojawiają się:

problemy ze snem,
koszmary,
silny lęk separacyjny,
wycofanie społeczne,
nagłe pogorszenie funkcjonowania,

warto poświęcić więcej czasu na rozmowę i wsparcie. W przypadku utrzymujących się trudności pomocna może być konsultacja psychologiczna.

Podsumowanie

Dziecko nie potrzebuje idealnych rodziców, którzy nigdy się nie kłócą. Potrzebuje natomiast dorosłych, którzy potrafią odpowiedzialnie zarządzać konfliktem, szanować siebie nawzajem i zadbać o poczucie bezpieczeństwa dziecka.

Najbardziej chroniącym czynnikiem nie jest całkowity brak nieporozumień, ale umiejętność ich konstruktywnego rozwiązywania oraz gotowość do naprawiania relacji po trudnych sytuacjach.

Bibliografia

Harwas-Napierała, B. (2012). Komunikacja interpersonalna i jej znaczenie dla rozwoju rodziny. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Plopa, M. (2011). Psychologia rodziny: teoria i badania. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Rostowska, T. (2009). Konflikty małżeńskie i ich konsekwencje dla funkcjonowania rodziny. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Szczepanik, R. (2015). Dziecko w sytuacji konfliktu rodzinnego. Warszawa: Difin.
Izdebska, J. (2010). Dziecko w rodzinie dysfunkcyjnej. Białystok: Trans Humana.
Braun-Gałkowska, M. (2008). Psychologia domowa. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Czerederecka, A. (2010). Rozwód a rywalizacja o opiekę nad dziećmi. Warszawa: LexisNexis.
Tyszkowa, M. (1997). Rodzina a rozwój psychiczny dziecka. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Badora, S. (2013). Zaburzenia w funkcjonowaniu rodziny a rozwój dziecka. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Janicka, I., & Liberska, H. (2014). Psychologia rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Potrzebujesz wsparcia?

Jeżeli konflikty w związku stają się coraz częstsze, wpływają na atmosferę w domu lub zauważasz, że odbijają się na samopoczuciu dziecka, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia.

Indywidualna konsultacja psychologiczna lub terapia par może pomóc lepiej zrozumieć źródła konfliktów, poprawić komunikację oraz stworzyć bezpieczniejsze środowisko dla całej rodziny.

Zapraszam do kontaktu +48 502 910 758 i umówienia konsultacji online.

Dlaczego ciągle wracacie do tych samych kłótni?

Wstęp

Wiele par zgłaszających się na terapię par online mówi o poczuciu utknięcia w tych samych konfliktach. Rozmowy zaczynają się od drobnych napięć, a kończą wzajemnym żalem, wycofaniem albo kolejną kłótnią o dokładnie to samo. Z czasem pojawia się zmęczenie, frustracja i poczucie, że „już nic się nie zmienia”.

Powracające konflikty w związku bardzo często nie wynikają z „błahych problemów”, ale z głębszych emocji, niezaspokojonych potrzeb, przeciążenia psychicznego oraz trudności w komunikacji. Szczególnie często dotyczy to par, które równocześnie mierzą się z wyzwaniami rodzicielstwa, stresem codzienności i brakiem czasu na budowanie relacji partnerskiej.

Te same kłótnie zwykle nie dotyczą tylko jednego problemu

W wielu relacjach konflikt pozornie dotyczy:

obowiązków domowych,
wychowania dzieci,
czasu spędzanego razem,
finansów,
organizacji codzienności.

Jednak pod powierzchnią często znajdują się dużo trudniejsze emocje:

poczucie nieważności,
samotność w relacji,
brak wsparcia,
zmęczenie,
niewysłuchanie,
żal,
przeciążenie psychiczne.

Przykładowo:
jedna osoba może mówić:

„Nigdy mi nie pomagasz.”

Pod tym komunikatem często kryje się:

„Czuję się sama ze wszystkim i brakuje mi poczucia, że jesteśmy zespołem.”

Druga osoba słyszy jednak krytykę i reaguje obronnie:

„Przecież cały czas pracuję.”

I właśnie w tym miejscu para ponownie wpada w ten sam schemat konfliktu.

Dlaczego po pojawieniu się dzieci konflikty często się nasilają?

Rodzicielstwo bardzo zmienia dynamikę relacji. Wiele par doświadcza wtedy:

chronicznego zmęczenia,
przeciążenia obowiązkami,
ograniczenia czasu dla siebie,
spadku bliskości,
trudności w komunikacji,
napięcia związanego z różnicami w podejściu do wychowania.

W codziennym chaosie relacja partnerska często schodzi na dalszy plan. Partnerzy zaczynają funkcjonować bardziej jak współorganizatorzy życia rodzinnego niż para.

Z czasem może pojawić się:

emocjonalne oddalenie,
frustracja,
narastający żal,
poczucie niezrozumienia.

Wiele osób zaczyna wtedy mówić:

„Rozmawiamy już tylko o dzieciach i obowiązkach.”

To moment, w którym relacja zaczyna potrzebować świadomej troski i zatrzymania destrukcyjnych schematów komunikacji.

Powtarzające się kłótnie często tworzą stały schemat relacyjny

W psychologii relacji często obserwuje się powtarzalny cykl:

napięcie,
konflikt,
wzajemne oskarżenia,
wycofanie jednej ze stron,
chwilowe uspokojenie,
powrót problemu.

Im częściej taki schemat się powtarza, tym silniejsze stają się:

poczucie bezradności,
dystans emocjonalny,
brak bezpieczeństwa w relacji.

Z czasem partnerzy zaczynają reagować automatycznie — jeszcze zanim druga osoba skończy mówić. Wtedy rozmowa przestaje być próbą zrozumienia siebie nawzajem, a staje się próbą obrony przed kolejnym zranieniem.

W relacji często aktywują się wcześniejsze doświadczenia i zranienia

Niektóre reakcje w związku mogą być związane nie tylko z aktualną sytuacją, ale również z wcześniejszymi doświadczeniami emocjonalnymi.

Silny lęk przed odrzuceniem, wycofanie, nadmierna potrzeba kontroli czy trudność w mówieniu o emocjach często mają związek z:

wcześniejszymi relacjami,
doświadczeniami z dzieciństwa,
przewlekłym stresem,
wcześniejszymi zranieniami emocjonalnymi.

Dlatego w terapii par ważne jest nie tylko omawianie samych konfliktów, ale również zrozumienie mechanizmów emocjonalnych, które pojawiają się pomiędzy partnerami.

Dzięki temu para może zacząć:

rozpoznawać swoje reakcje,
lepiej komunikować potrzeby,
budować większe poczucie bezpieczeństwa,
zatrzymywać destrukcyjne schematy rozmów.

Terapia par pomaga zobaczyć, co naprawdę dzieje się pod konfliktem

Wiele par trafia na terapię dopiero wtedy, gdy napięcie trwa od miesięcy lub lat. Tymczasem im wcześniej para zaczyna pracować nad komunikacją i relacją, tym większa szansa na zatrzymanie narastającego oddalenia emocjonalnego.

Terapia par online może pomóc:

lepiej zrozumieć wzajemne reakcje,
nauczyć się spokojniejszej komunikacji,
odbudować poczucie bycia zespołem,
odzyskać bliskość i bezpieczeństwo w relacji,
zatrzymać powtarzające się schematy konfliktów.

W terapii nie chodzi o szukanie winnego, ale o zrozumienie tego, co dzieje się pomiędzy partnerami i czego obie strony naprawdę potrzebują.

Jeśli macie poczucie, że ciągle wracacie do tych samych kłótni i coraz trudniej Wam się porozumieć — terapia par może być przestrzenią do spokojnej rozmowy, lepszego zrozumienia i odbudowy relacji.

Bibliografia

Johnson, S. M. (2019). Trzy miłości i utrata bliskości. Terapia skoncentrowana na emocjach w praktyce. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Gottman, J. M., & Silver, N. (2015). Siedem zasad udanego małżeństwa. Wydawnictwo Helion.

Sęk, H., & Cieślak, R. (red.). (2011). Wsparcie społeczne, stres i zdrowie. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jak emocje ojca w rodzinie wpływają na rozwój dziecka?

Rola ojca w rodzinie jest równie istotna jak rola matki – jego stan emocjonalny i sposób funkcjonowania w małżeństwie mają bezpośredni wpływ na rozwój dziecka. Stabilny, ciepły i wspierający ojciec wzmacnia poczucie bezpieczeństwa, ułatwia regulację emocji oraz kształtuje umiejętności społeczne. Poniżej przedstawiamy, jak emocje ojca mogą oddziaływać na dziecko w kolejnych etapach życia.

0–3 lata: poczucie bezpieczeństwa i pierwsze więzi

W pierwszych latach życia dziecko jest bardzo wrażliwe na emocje rodziców.

Ojciec, który jest spokojny, obecny i wspierający, pomaga dziecku rozwijać bezpieczne przywiązanie.
Silne napięcia, frustracja lub nieobecność emocjonalna ojca mogą zwiększać lęk dziecka i wpływać na jego regulację emocji.
Już w tym okresie kształtują się podstawowe schematy relacyjne, które dziecko przenosi w dalsze życie.

3–6 lat: rozwój emocji i wczesne interakcje społeczne

Dziecko uczy się wyrażania emocji i obserwuje zachowania rodziców.

Ojciec wspierający emocjonalnie pomaga dziecku w nauce radzenia sobie z frustracją i rozwija umiejętności społeczne.
Przewlekły stres ojca, konflikty małżeńskie czy wycofanie emocjonalne mogą zwiększać drażliwość, lękliwość i poczucie niepewności u dziecka.

6–12 lat: rozwój poznawczy i społeczny

W tym okresie dziecko poszerza swoje relacje z rówieśnikami, ale nadal obserwuje rodziców jako wzór.

Obecny, emocjonalnie dostępny ojciec wzmacnia poczucie kompetencji dziecka i ułatwia mu radzenie sobie z trudnościami szkolnymi i społecznymi.
Konflikty, agresja werbalna lub brak wsparcia mogą prowadzić do problemów w nauce, niskiej samooceny i trudności w relacjach z rówieśnikami.

Okres adolescencji: budowanie tożsamości i niezależności

Nastolatki poszukują własnej tożsamości i autonomii, ale wciąż potrzebują przewodnictwa ojca.

Ojciec, który wspiera, słucha i jest obecny emocjonalnie, pomaga młodemu człowiekowi budować poczucie własnej wartości i odpowiedzialności.
Brak emocjonalnej dostępności, surowość lub przewlekły stres ojca mogą przyczyniać się do buntów, problemów w relacjach i ryzykownych zachowań.

Dorosłe dzieci: wzorce relacyjne i emocjonalne

Wpływ ojca kształtuje sposób, w jaki dorosłe dzieci tworzą własne związki i radzą sobie z emocjami.

Ojciec okazywał wsparcie i stabilność – dziecko dorasta z poczuciem bezpieczeństwa, zdolnością do tworzenia zdrowych relacji i umiejętnością regulacji emocji.
Przewlekłe napięcie, emocjonalna niedostępność czy konflikty ojca mogą skutkować trudnościami w relacjach partnerskich i problemami emocjonalnymi w dorosłym życiu.

Emocje ojca w rodzinie mają ogromne znaczenie na każdym etapie rozwoju dziecka – od pierwszych miesięcy życia, aż po dorosłość. Stabilność, ciepło i wsparcie ojca stanowią fundament zdrowego rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka. Warto pamiętać, że nie chodzi o perfekcję, lecz o autentyczną obecność, gotowość do pracy nad sobą i troskę o jakość relacji rodzinnych.

Indywidualna terapia jak również terapia par i małżeństw jest realnym wsparciem dla Ciebie i Twojej rodziny. Dowiedz się więcej tutaj.

Bibliografia

Bielawska-Batorowicz, E. (2006). Psychologiczne aspekty prokreacji. Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”.
Fijałkowska, A. (2014). Rola ojca w życiu dziecka. Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Kornas-Biela, D. (red.) (2009). Oblicza ojcostwa. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Liberska, H. (red.) (2011). Psychologia rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Pilecka, B. (red.) (2011). Psychologia kliniczna dziecka i rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jak emocje matki wpływają na rozwój dziecka?

Rola matki w rodzinie jest niezwykle istotna – nie tylko w zakresie codziennej opieki, lecz także jako źródło emocjonalnego bezpieczeństwa. Dziecko w różnych etapach swojego rozwoju reaguje na nastrój i stan emocjonalny matki, a także na jakość jej relacji małżeńskiej. Stabilność, ciepło i poczucie bezpieczeństwa w relacji rodziców kształtują fundamenty zdrowia psychicznego dziecka.

Poniżej przedstawiamy, jak emocjonalny stan kobiety – szczególnie w kontekście relacji małżeńskiej – może wpływać na dziecko w kolejnych okresach rozwoju.

0–3 lata: pierwsze więzi i poczucie bezpieczeństwa

W pierwszych latach życia dziecko jest całkowicie zależne od matki. Jej emocje i sposób reagowania na potrzeby malucha mają bezpośredni wpływ na rozwój więzi przywiązania.

Jeśli matka jest dostępna emocjonalnie, ciepła i reaguje adekwatnie – dziecko rozwija poczucie bezpieczeństwa.
Przewlekły stres, smutek czy napięcia w małżeństwie mogą skutkować rozdrażnieniem dziecka, trudnościami ze snem czy problemami z regulacją emocji.
Już w tym okresie kształtują się podstawowe schematy relacyjne, które dziecko przenosi w dalsze życie.

3–6 lat: rozwój emocji i wyobraźni

Dziecko uczy się rozpoznawać i nazywać emocje, a także radzić sobie z frustracją. Obserwuje także dynamikę w relacji rodziców.

Ciepła, stabilna postawa matki sprzyja rozwojowi empatii i pewności siebie.
Konflikty małżeńskie, brak wsparcia czy wycofanie emocjonalne matki mogą zwiększać lękowość i obniżać poczucie własnej wartości dziecka.
Dziecko w tym wieku często interpretuje napięcia między rodzicami jako „swoją winę”.

6–12 lat: rozwój społeczny i szkolny

W okresie wczesnoszkolnym dziecko poszerza relacje społeczne, ale dom pozostaje dla niego najważniejszym punktem odniesienia.

Matka, która okazuje zainteresowanie i wsparcie, wzmacnia poczucie kompetencji dziecka i ułatwia mu odnalezienie się w grupie rówieśniczej.
Przewlekłe napięcie w małżeństwie, obniżony nastrój czy drażliwość matki mogą skutkować problemami z koncentracją, gorszymi wynikami w nauce oraz trudnościami w kontaktach z rówieśnikami.
Dzieci w tym wieku stają się szczególnie wrażliwe na atmosferę emocjonalną w domu.

Okres adolescencji*: poszukiwanie tożsamości i autonomia

Nastoletnie dzieci intensywnie szukają swojej niezależności, ale wciąż potrzebują stabilnego zaplecza emocjonalnego.

Wspierająca i akceptująca postawa matki daje poczucie bezpieczeństwa w eksperymentowaniu z własną tożsamością.
Brak emocjonalnej dostępności matki, obciążenie konfliktami małżeńskimi lub depresja mogą prowadzić do buntów, problemów w relacjach, obniżonej samooceny czy ryzykownych zachowań.
Dobra relacja z matką chroni przed skutkami kryzysów adolescencji.

Dorosłe dzieci: wzorce relacyjne w życiu własnym

Wpływ emocji i postawy matki nie kończy się w dzieciństwie – dorosłe dzieci niosą ze sobą doświadczenia z domu rodzinnego.

Matka, która potrafiła okazywać wsparcie i równowagę emocjonalną, buduje w dzieciach trwałe poczucie własnej wartości i zdolność do tworzenia zdrowych związków.
Trudne emocje matki (np. przewlekły lęk, napięcie, brak zaufania) mogą odciskać ślad w postaci trudności w relacjach partnerskich, problemów z regulacją emocji czy powtarzania negatywnych wzorców.

Stan emocjonalny matki w małżeństwie ma ogromne znaczenie dla rozwoju dziecka na każdym etapie życia – od pierwszych miesięcy, aż po dorosłość. To, co matka wnosi do relacji, staje się dla dziecka fundamentem jego przyszłych więzi i poczucia bezpieczeństwa. Warto podkreślić, że nie chodzi o perfekcję, lecz o autentyczną obecność, gotowość do pracy nad sobą i dbanie o jakość małżeństwa, które stanowi dla dziecka pierwszy „model” bliskiej relacji.

Terapia Par i Małżeństw jest inwestycją w rodzinę – kontakt

Adolescent* to osoba znajdująca się w okresie adolescencji, czyli w fazie przejściowej między dzieciństwem a dorosłością. Trwa zwykle od około 12–13 do 18–19 roku życia i wiąże się z intensywnymi zmianami fizycznymi, emocjonalnymi i społecznymi. W tym czasie jednostka rozwija swoją tożsamość, uczy się samodzielności i nawiązuje coraz bardziej złożone relacje społeczne.

Bibliografia:

Bowlby, J. (2007). Przywiązanie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bielawska-Batorowicz, E. (2006). Psychologiczne aspekty prokreacji. Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”.
Liberska, H. (red.) (2011). Psychologia rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Pilecka, B. (red.) (2011). Psychologia kliniczna dziecka i rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Plopa, M. (2011). Więzi w małżeństwie i rodzinie. Metody badań. Kraków: Impuls.

Jak uchronić dziecko przed wyuczoną bezradnością

Odpowiedź jest prosta. Nie ucz bezradności!

Wykonanie jest nieco bardziej skomplikowane.

Żaden rodzic nie chce, by jego dziecko miało problemy z zaradnością życiową. Zdarza się, że zupełnie nieświadomie rodzice przyczyniają się do powstawania u swojego dziecka wyuczonej bezradności.

Dziecko od początku swojego życia obserwuje rodziców. Uczy się od nich reagowania na sytuacje społeczne, w tym na niepowodzenia. Mama, która spostrzega swoje niepowodzenia jako coś stałego, na co nie ma zbyt wielkiego wpływu, co wynika z jej cech oraz te trudne sytuacje mają duży wpływ na całe jej życie, przekazuje dziecku styl myślenia prowadzący do poczucia bezradności.

Pogląd o dziedziczeniu skłonności do wyuczonej bezradności nie jest ostatecznie potwierdzony. Natomiast wpływ rodziców, a w szczególności matki ma ogromne znaczenie. Realizuje się on poprzez modelowanie. Dziecko przyjmuje od matki jej pesymistyczny styl myślenia. To właśnie z nią we wczesnym okresie życia pozostaje w silnym związku emocjonalnym i dlatego jej postawa jest tak ważna. Wpływ ojców na kształtowanie się poczucia bezradności jest dużo mniejszy.

Sposób w jaki dzieci spostrzegają i interpretują świat przejmują od swoich rodziców a później od innych znaczących w ich życiu osób.

Rodzice (i nie tylko) stawiający zbyt wysokie wymagania i jednocześnie słabo reagujący na sukcesy dziecka, niechcący będą budować w nim poczucie braku sprawczości, niską samoocenę, co prowadzi do obniżania motywacji, zniechęcenia i bierności.

Kryzysy życiowe w dzieciństwie budują poczucie bezradności. Pogarsza się sytuacja dziecka. Nabiera ono przekonania o braku wpływu na zaistniały stan. Wydarzenia takie jak: kryzys ekonomiczny, rozpad rodziny w wyniku rozwodu rodziców lub śmierci jednego z nich są najczęstszymi kryzysami w życiu małego człowieka. Bywa, że rodzice nie dokładają należytego starania, by zmniejszyć obciążenie emocjonalne dziecka zaistniałą trudną sytuacją w rodzinie.

Wymienione problemy zazwyczaj są nierozwiązywalne i przez długie lata przypominają o swoim negatywnym wpływie na emocje i myślenie. Dziecko po takich przejściach może łatwiej wykształcić w sobie taki schemat myślenia, że życiowym kryzysom nie można zaradzić. Bolesne wydarzenia z dzieciństwa mogą być zgeneralizowane i stać się przesłaniem do wyuczenia bezradności.

Jak rodzice mogą przeciwdziałać zagrożeniu wyuczonej bezradności

Warto zweryfikować swój sposób myślenia o problemach i przeramować go tak, by nie był dla dziecka toksyczny.

W trudniejszych i bardziej opornych przypadkach należy poddać się psychoterapii.

Stawiać dzieciom racjonalne wymagania odpowiednie do ich wieku i predyspozycji.

Zapobiegać sytuacjom kryzysowym, a jeśli się pojawią, otoczyć dziecko świadomym wsparciem.

Najważniejsza wskazówka. Myśl optymistycznie!

Źródła:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019

Kliknij, aby uzyskać dostęp article.pdf

http://encyklopediadziecinstwa.pl/index.php/Bezradno%C5%9B%C4%87_dziecka

Jak skutecznie zmniejszyć emocjonalne obciążenie dziecka separacją i rozwodem rodziców?

Czym dla dziecka jest rozwód rodziców?

W życiu dziecka następuje lawina zmian. Jak każda nowa, niespodziewana sytuacja w życiu jest stresem. Z tym stresem dziecko często pozostaje samo. Dociera do niego, że:

– w jego rodzinie nastąpiły poważne zmiany

– rodzice silnie koncentrują się na swoich problemach, przez co mają mniej czasu dla dzieci

– czas wolny spędzają w sposób nienaturalny i z góry narzucony, trudno zrozumieć przez kogo i dlaczego.

– pojawiają się burzliwe i negatywne emocje w sytuacji wchodzenia w patworchowe układy rodzinne związane z nowymi wyborami rodziców

– pojawia się zaniżone poczucie własnej wartości i niewiara we własną sprawczość, dokucza poczucie bezsilności

– angażuje się w konflikty rodziców, niekoniecznie z własnej woli

– pojawia się poczucie, że wartość małżeństwa, rodziny, związków i relacji międzyludzkich jest przeceniona

– pogarsza się sytuacja materialna

Negatywny wpływ rozwodu jest dobrze udokumentowany przez specjalistów z zakresu psychologii i socjologii. Dzieci rozwiedzionych rodziców są bardziej narażone na różnorodne problemy niż ich rówieśnicy z rodzin pełnych.

W sferze emocjonalnej dzieci doświadczają mnóstwa trudnych emocji, o których nie potrafią powiedzieć, często dlatego, że ich nie rozumieją. Czasem nie czują się na tyle bezpiecznie, by się otworzyć. W czasie rozwodu dzieci przeżywaj smutek, żal, dezorientację, poczucie winy, lęk przed odrzuceniem, konflikt lojalności, poczucie straty, złość.

W sytuacji ostrego konfliktu, któremu towarzyszy przemoc domowa, część dzieci odczuwa ulgę wraz z separacją rodziców. Jednocześnie towarzyszy im lęk o swoją przyszłość bliższą i dalszą. Jest to oczywiście zależne od wieku i świadomości dziecka.

Badania prof. Paula Amato z 1999 i 2000 roku wykazują, że dzieci rodziców rozwiedzionych doświadczają krótko i długoterminowych konsekwencji decyzji rodziców.

Najszybciej ukazują się takie skutki jak:

– negatywny obraz siebie

– problemy emocjonalne

– problemy społeczne, przystosowawcze

– obniżenie wyników w nauce

Jako skutki długoterminowe podaje:

-słabsze zdrowie psychiczne i fizyczne

– gorsze samopoczucie

-słabsze więzi z rodzicami, zwłaszcza z ojcem

– niższy status socjoekonomiczny

– rzadsze wchodzenie w związki małżeńskie i częstsze rozwody

Mimo trudnej sytuacji związanej z rozwodem, rodzice mają jednak możliwość zmniejszenia emocjonalnego obciążenia swojego dziecka. Nikt ich nie może w tym zastąpić.

Trzy czynniki, które chronią dziecko przed szkodliwymi następstwami rozwodu.

Krótki czas trwania i niski stopień konfliktu między rodzicami związany z procesem rozwodowym

Jeśli coś musi boleć, to niech boli krótko. Warto zastosować tę zasadę podczas rozwodu. Podjęta decyzja o rozstaniu powinna być przepracowana i ostateczna. Odpowiedzialni rodzice nie potrzebują jątrzyć problemu i eskalować konfliktu. Z pewnością jest to rudne. Ze względu jednak na dzieci koniecznie należy podjąć ten wysiłek. Gra idzie o zdrowie i jakość życie dzieci.

Stabilność i jakość rodzicielstwa

Ze względu na bolesne emocje, które muszą przeżywać dzieci trzeba zbudować im poczucie bezpieczeństwa w nowej sytuacji. Należy dbać o poczucie stabilności psychicznej swoich dzieci równolegle z toczącym się procesem rozwodowym. To nie jest sprawa do załatwienia później. Dziecko musi mieć pewność miłości i obecności rodzica bez względu na okoliczności. Tą pewność buduje się nie tylko słowami, lecz również konkretnymi działaniami. Mogą pojawić się tendencje do zmiany postaw rodzicielskich na bardziej nadopiekuńcze lub na bardziej chłodne, nadmiernie wymagające. Nie dokładajmy dzieciom większej ilości zmian. Pozostańmy dla dziecka tymi samymi rodzicami, co do tej pory.

Dobry stan psychiczny rodziców

Rozwód to jeno z najtrudniejszych doświadczeń w życiu człowieka. Często porównuje się ten czas do okresu żałoby po zmarłej bliskiej osobie. Trudno jest zachować dobry stan psychiczny. Powód, że trzeba zrobić to dla własnych dzieci jest najważniejszym argumentem, by podjąć racjonalne działania. Dobrze jest mieć w tym okresie wsparcie bliskich osób. To jednak często nie wystarcza. Blokowanie ciężkich emocji i udawanie przed dzieckiem, że jest wszystko w porządku może nie udać się na dłuższą metę. Wsparcie medyczne i psychologiczne jest dobrym rozwiązaniem. Zły stan psychiczny dorosłego (często depresja) może poważnie zaburzyć relacje dziecka i rodzica, generować kolejne konflikty rodzinne, sprzyjać dysfunkcyjności rodzica.

Następny wpis będzie o sytuacji dziecka w rodzinie zrekonstruowanej.

Źródło:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019