W teorii Howadra Gardnera istnieje 7 rodzajów inteligencji. Każdy człowiek posiada wszystkie jej rodzaje rozwinięte w różnym stopniu. Wszystkie inteligencje współpracują ze sobą w przeróżnych konfiguracjach i można je rozwijać poprzez odpowiednie aktywności.
Poznajcie, jak można rozpoznać i rozwijać inteligencję muzyczną.
Inteligencja muzyczna przejawia się w zdolnościach muzycznych dziecka. Te przejawy to wrażliwość na rytm i tonację oraz barwę dźwięków. To także pamięć muzyczna, czyli łatwość odtwarzania i kreatywniej interpretacji utworów. Dziecko obdarzone inteligencją muzyczną łatwo odczytuje emocje zawarte w utworach. Posiada słuch muzyczny. Lubi wyrażać siebie poprzez muzykę. Lubi ją i dąży do kontaktu z nią. Próbuje tworzyć własne piosenki.
Im dziecko jest starsze, tym częściej będzie przejawiało wrażliwość na rytm, tonację i barwę dźwięków. Jego słuch muzyczny stanie się bardziej analityczny. Rozwinie się umiejętność spostrzegania, zapamiętywania, odtwarzania i tworzenia stosunków między dźwiękami. Jego słuch dynamiczny będzie czuły na intensywność dźwięku i jego głośność.
Rozwinie się pamięć melodyczna. Jest to zdolność do uważnego odbierania i rozpoznawania melodii, śpiewanie wszystkich dźwięków poprawnie i wyraźnie, zachowując stałość tonalną, tonacyjną i rytmiczną. Dziecko obdarzone inteligencją muzyczną będzie potrafiło zaśpiewać całe melodie. Stanie się aktywnym odbiorcą różnych gatunków muzyki. Chętnie będzie brało udział w koncertach.
Stanie się zdolne do długotrwałej koncentracji na muzyce oraz chętnie będzie zdobywać wiadomości o różnych muzykach i kompozytorach. Będzie odnajdywać przyjemność w wymyślaniu melodii i eksperymentowaniu z dźwiękami. Podejmie próby komponowania i tworzenia piosenek na podstawie wcześniej zdobytych doświadczeń muzycznych. Dzieci obdarzone inteligencją muzyczną chętnie podejmują naukę gry na instrumencie i uczenie się przebiega bardzo sprawnie.
Jak rozwijać inteligencję muzyczną dziecka?
Inteligencja muzyczna dziecka możne rozwijać się poprzez:
Wsłuchiwanie się w odgłosy natury.
Śpiewanie i nucenie dziecięcych utworów.
Eksperymenty z instrumentami muzycznymi zabawkowymi, własnej konstrukcji i prawdziwymi.
Udział w koncertach, musicalach dla dzieci i nie tylko.
Słuchanie ulubionej muzyki.
Otwartość na nowe rodzaje gatunków muzycznych. Planowe słuchanie czegoś nowego, np. raz w tygodniu przez pół godziny.
Wspólne okazjonalne śpiewanie z rodziną.
Wymyślanie zabaw muzycznych, np. zabawa:” Porozumiewamy się śpiewem”.
Wystukiwanie rytmu podczas muzyki płynącej w tle.
Dbanie, by muzyka często towarzyszyła nam, np. w drodze do pracy, do przedszkola, do szkoły, w czasie podróży.
Poznawanie ciekawostek z biografii kompozytorów i muzyków.
Udział w zajęciach rytmiczno-muzycznych.
Rytmiczną recytację dziecięcych tekstów literackich.
Tworzenie własnych melodii do dziecięcych utworów. Poniżej wierszyk o Mikołaju jako inspiracja do takiej zabawy.
Wdrażanie dziecka do relaksowania się przy muzyce.
Edukację muzyczną.
Czy dostrzegasz w swoim dziecku potencjał inteligencji muzycznej?
Jakie zabawy z wymienionych wyżej należą do waszych ulubionych?
🙂 Dajcie znać w komentarzu.
Źródła:
Thomas Armstrong; 7 rodzajów inteligencji; e-book; 2009
Iwona Czaj-Chudyba; Jak rozwijać zdolności dziecka?; WSiP; Warszwa 2009
Danuta Czelakowska; Inteligencja i zdolności twórcze dzieci w początkowym okresie edukacji. Rozpoznawanie i kształcenie; Oficyna Wydawnicza „Impuls”; Kraków 2007
Dziecko ze swojej natury jest twórcze. Twórczość ta przejawia się w aktywności, czyli „tworzeniu dzieł”, które są efektem pracy jego wyobraźni. Dzięki własnym wytworom dziecko organizuje i porządkuje oraz przekształca informacje ze świata zewnętrznego. Twórcza aktywność wynika z potrzeby wzrastania i jednocześnie wspomaga dziecko w budowaniu siebie.
Jako pojęcie postawy twórczej, według psychologa zasłużonego badacza twórczości Stanisława Popka, przyjmuje się następujące określenie – „Postawa twórcza jest to ukształtowana właściwość poznawcza i charakterologiczna, wykazująca tendencję, nastawienia lub gotowość do przekształcania świata rzeczy, zjawisk a także własnej osobowości.”
Czy warto kształtować u dziecka postawę twórczą?
Argumentem za niech będzie zestaw cech i umiejętności ludzi twórczych. Osoby wykazujące się postawą twórczą według Joya Poula Guilforda i Victora Lovenfelda przejawiają następujące cechy:
Zdolność do bycia w stanie gotowości wyrażającej się w otwartości i płynności myślenia oraz do zdolności kojarzenia.
Mobilność, czyli umiejętność szybkiego przystosowania się do nowych sytuacji.
Oryginalność ekspresji własnej.
Kreatywne podejście do pierwotnej funkcji przedmiotu, uczynienie go użytecznym w nowej postaci.
Zdolność do syntezy pozwalająca na gromadzenie wielu przedmiotów czy elementów, aby wydobyć z nich nowe znaczenie. Myślenie dedukcyjne.
Zdolność do analizy i do abstrakcji, pozwalająca na przechodzenie od syntetycznego spostrzegania obiektów do określenia ich szczegółów. Myślenie indukcyjne.
Umiejętność przekształcenia przypadkowych danych w harmonijną jedność, opartą na integracji myśli, uczuć i spostrzeżeń. (intuicja?)
Kształtowanie postawy twórczej może realizować się w oparciu o umiejętności tkwiące w dziecku, podjęte oddziaływania wychowawcze oraz uznanie procesu tworzenia za najważniejszy. Efekt końcowy jest mniej istotny.
Twórczość dziecka chce aktywować się w możliwie najbardziej naturalnych warunkach, przy zachowaniu autonomicznych praw młodego człowieka do jego samorealizacji. Procesem owej samorealizacji jest ekspresja.
Czym jest ekspresja dziecka?
Ekspresja dziecka to spontaniczne wyrażanie jego osobistych przeżyć i doznań, jak również odbicie odbierania przez nie świata rzeczywistego.
Jest czynnikiem wzmagającym procesy poznawcze, emocjonalne i motywacyjno-wolicjonalne.
Ekspresja jest naturalną potrzebą i koniecznością zapewniającą pełny rozwój dziecka. Nierzadko pełni funkcję terapeutyczną jako narządzie rozładowania napięć psychicznych, pozwala wyrazić siebie, może być elementem wspomagającym procesy poznawcze i zdolności społeczne.
Literatura fachowa podaje kilka podziałów ekspresji. Przedstawiona poniżej ściśle wiążą się z wiekiem rozwojowym dziecka:
Ekspresja spontaniczna
To działalność dziecka do 2,5 roku życia. Wyraża ono siebie w obecności innych osób, ale nie zwraca się do kogoś konkretnego. Spontaniczność jest pełna i nie jest kontrolowana.
Ekspresja ukierunkowana
Po ukończeniu 2,5 roku życia ekspresja dziecka zaczyna mieć charakter ukierunkowany, zamierzony. Maluch szuka zrozumienia, aprobaty u innych osób, a jego wytwory mają już określoną postać. Przed ukończeniem 6 roku życia ekspresja dziecka zaczyna się pojawiać jako forma dostosowania się do ogólnie przyjętych norm.
Ekspresja konformistyczna
Między 6–10 rokiem życia dziecko jest szczególnie skłonne do konformizmu. Natomiast w okresie młodzieńczym postawa ta zostaje porzucona na rzecz nieskrepowanego wyrażania siebie.
Można znaleźć również podział ze względu na spontaniczności ekspresji:
Ekspresja naturalna lub swobodna
Jest autentyczna, nieuświadomiona, instynktowna, spontaniczna. Wyraża potrzebę samorealizacji.
Ekspresja kierowana, sztuczna lub zamierzona
Jest podporządkowana regułom społecznym, przez co zorganizowana, świadoma, mało autentyczna. Bywa odtwórcza.
Ekspresja inspirowana
Jest połączeniem ekspresji naturalnej i kierowanej.
Podział ze względu na formę aktywności twórczej przyjmuje następujące rodzaje ekspresji:
Ekspresja ruchowo-mimiczna
W celu wyrażenia stanów emocjonalnych dziecko używa gestów, mimiki twarzy, spontanicznych ruchów ciała.
Ekspresja ruchowo-muzyczna
Realizuje się poprzez rytmiczny ruch, improwizowany taniec, dowolną interpretację tańca zgodnie z rytmem i nastrojem utworu muzycznego.
Ekspresja słowna (werbalna)
To wyrażanie emocji poprzez modulację barwy i dynamikę głosu. Pojawia się improwizowany krzyk, śmiech, płacz. Nadawane są emocjonalne znaczenia symbolom słownym służącym wyrażania głębszych stanów świadomości i podświadomości. Maluch podejmuje próby odnajdywania nowych konfiguracji słownych poprzez tworzenie poezji i prozy dziecięcej.
Ekspresja słowno-muzyczna
Taka ekspresja przejawia się najczęściej w spontanicznym wokalizowaniu, nuceniu melodii, improwizowaniu słów i melodii. Bywa połączona z ruchem ciała i tańcem. Pojawiają się indywidualne interpretacje wyuczonych wcześniej fragmentów melodii i słów piosenek.
Ekspresja muzyczna
Jest zbliżona do form wyrazu poprzednio wymienionych. Dochodzi jeszcze improwizowana gra na instrumencie muzycznym. Instrument może być skonstruowany przez dziecko lub tylko wymyślony i pozostający w jego wyobraźni: trąbienie bez trąbki, wystukiwanie rytmów bez użycia bębenka, naśladowanie barwy rożnych instrumentów własnym głosem.
Ekspresja plastyczna
Jest najbardziej powszechną formą ekspresji. Dzieci rysują, malują różnymi narzędziami i technikami. Formują w materiałach miękkich, takich jak plastelina, glina, mokry piasek. Montują formy dekoracyjne i różne inne obiekty przestrzenne z dostępnych materiałów zagospodarowując wszystkie wymiary. Aktywność plastyczna jest obok zabawy najczęściej uprawianą formą ekspresji dziecka. Formy ekspresji plastycznej ściśle wiążą się z etapem rozwojowym dziecka. Wśród czynników pobudzających wyobraźnię plastyczną, a tym samym inspirujących własną twórczość dzieci wymienia się między innymi:
kontakt z ilustracją
czytelnictwo książek i czasopism
słuchanie muzyki
kontakt z dziełami sztuki.
Liczne badania potwierdzają, że obcowanie z dziełami sztuki odgrywa znaczącą rolę w rozwoju dziecka.
Ekspresja konstrukcyjno-techniczna
Widać ją w dziecięcych próbach konstruowania pojazdów, budowli, urządzeń technicznych i przyrządów. Czasem są konstruowane „na niby” ze sprzętów domowych, pudełek, mebli i wycofanych z użytku urządzeń gospodarstwa domowego oraz z dostępnych w sklepach gotowych zestawów klocków i półfabrykatów.
Ekspresja zabawowa
Zawiera w sobie wymienione wcześniej formy ekspresji. W zabawie mogą pojawić się elementy aktywności słownej, muzycznej, ruchowo-mimicznej czy plastycznej. Podporządkowanie tym formom ekspresji akcji treściowej, z pominięciem reguł zabawy, tworzy wielofunkcyjną zabawę. Mogą to być zabawy w role: iluzyjne, inscenizacyjne, fikcyjne, imaginacyjne, zabawy konstrukcyjne, ruchowe i muzyczno-ruchowe. Zabawy ekspresyjne zaliczane są do zabaw twórczych w odróżnieniu od zabaw naśladowczych i dydaktycznych. Ten rodzaj zabawy jest najbardziej uniwersalną formą kreatywnej aktywności dziecka. Nastawiona jest na tworzenie na niby układów społecznych. Taka zabawa „W życie” jest traktowana przez dzieci serio. Dlatego też jest najlepszą i najbardziej wszechstronną formą aktywizacji i stopniowego wprowadzania dziecka w realne życie społeczne człowieka.
Twórczość dziecka jest autentyczna, samorodna i oryginalna.
Dziecko jest spontaniczne, nie zna sztywnych ram takich, które krępują ekspresję dorosłych. W związku z tym należy zapewnić dzieciom możliwość realizacji ich aktywności w taki sposób, aby twórczość ich nie straciła nic ze swojej szczerości i spontaniczności.
Wykonując pracę plastyczną lub realizując inną formę ekspresji dziecko wypracowuje własną technikę i własny sposób przedstawiania rzeczywistości, charakterystyczne tylko dla siebie.
Tak tworzy się indywidualny styl.
źródła:
Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; Warszawa; 2019
David Lewis; Jak Wychować zdolne dziecko; Warszawa; 1988
Aleksandra Skowrońska; Formy ekspresyjne jako przejaw aktywności twórczej dziecka; Kwartalnik dla nauczycieli nr 4; 2008
Być może, w pierwszych latach życia maluszka nie warto planować kariery artystycznej swojego dziecka. Warto natomiast dać szansę na profesjonalne lekcje gry na instrumencie. Nastąpi, jeśli nie rozkwit talentu, to zaczepienie pasji, lub choćby rozbudzenie zainteresowania światem dźwięków.
W doborze instrumentu należy kierować się zasadą:
Instrument dostarcza:
zabawy
radości
pozwala eksperymentować
Dzieci najbardziej cenią sobie radość z grania. To ważny element początków gry na instrumencie. Radość prowadzi do entuzjazmu, a ten do zaangażowania. Zaangażowanie to prosta droga do sukcesu.
Początkowe wybory mogą się szybko zmieniać. Nie powinni się tym martwić ani rodzice, ani dzieci. Odnalezienie radości z grania jest najważniejsze. To poszukiwanie może zająć trochę czasu.
Początkowe
doświadczenia z grą na instrumentach powinny mieć charakter zabawowy. Niech to
będzie wesołe społeczne doświadczenie.
Gry na
instrumentach można uczyć już w wieku dwóch lub trzech lat. Nie jest konieczna umiejętność
czytania czy liczenia. Poszukiwanie nowych barw dźwięków, rytmu, interakcji twarzą
w twarz małego muzyka i słuchacza są najważniejsze
Jeśli chodzi o wybór konkretnego instrumentu, to warto skontaktować się z nauczycielem gry i zasięgnąć jego rady. Powinien to być pedagog doświadczony w nauce gry małych dzieci. Najlepiej zacząć od takiego instrumentu, który jest dla was dostępny i rozmiary ma dostosowane do małego dziecka.
Zabawy dźwiękami są obecne w życiu dziecka od urodzenie a nawet jeszcze wcześniej. Dołożenie do repertuaru tych zabaw prawdziwych instrumentów muzycznych będzie wspaniałą przygodą dla wszystkich.
źródło:
ABC Magazine – Sussex; Issue 70; Choosing a first instrument;
Czy niemowlęta i małe dzieci lubią zabawy z piosenkami?
Oczywiści, że tak!
Bawią się nimi na różne sposoby. Słuchają, próbują śpiewać, imitują gestem treść utworu. Maluszki szczególnie chętnie bawią się wyrażeniami dźwiękonaśladowczymi, zawartymi w dziecięcych utworach. Dobrze radzą sobie z rozpoznawaniem głosów zwierząt, dźwięków natury i odgłosów znanych im urządzeń. Ćwiczona percepcja słuchowa sprzyja rozwojowi mowy.
Warto uczyć dziecko prostych, dziecięcych piosenek. Najlepiej śpiewać je wspólnie z nim. Jeśli mama często nuciła kołysanki do snu lub w ciągu dnia wykorzystywała piosenki jako elementy wspólnej zabawy, dziecko w pewnym momencie zacznie śpiewać razem z nią a następnie samo będzie inicjowało swoje ulubione śpiewanki.
W zasobach Internetu oraz we własnych wspomnieniach można znaleźć wiele utworów dedykowanych najmłodszym. Rodzice, nawet jeśli uważają, że nie są utalentowani wokalnie, z pewnością poradzą sobie z tym repertuarem. Jestem przekonana, że niektóre podane niżej propozycje są rodzicom dobrze znane.
Proponuję zabawę: „Rozpoznawanie melodii”
Przygotuj na początek zabawki: żabkę, kotka, dwa misie.
Weź do ręki żabkę i pokazując ją dziecku. Zaśpiewaj po dwa razy, dwa wersy piosenki:
Była sobie żabka mała, rere, kum, kum, rere, kum, kum, która mamy nie słuchała, rere, kum, kum, re.
Następnie weź kotka i w analogiczny sposób, tym razem zaśpiewaj:
Wlazł kotek na płotek i mruga.Ładna to piosenka, niedługa.
Podobnie zaprezentuj misie do piosenki „Jadą, jadą misie”
Ułóż przed dzieckiem zabawki i zaśpiewaj wybraną przez siebie piosenkę lub zanuć tylko melodię.
Zachęć maluszka, żeby wskazał zabawkę, o której była zaśpiewana lub zanucona piosenka. Na początku pomóż, biorąc rączkę dziecka i wskazując nią odpowiednią zabawkę.
Udane próby nagradzaj swoim entuzjazmem i szczerą radością.
Dzięki takiej zabawie dziecko doskonali koncentrację uwagi oraz umiejętność współpracy, uczy się identyfikować i różnicować słowa i melodię piosenek. Ćwiczy się jego pamięć słuchowa. Dzięki obcowaniu z mową dorosłych i słuchaniu własnych słów, maluszek będzie rozwijał swoją percepcję słuchową, która ściśle wiąże się rozwojem mowy.
Zabawę „Rozpoznawanie melodii” można kreować według własnych upodobań. Oto 10 propozycji popularnych piosenek w zestawie z zabawką.
Pociąg – Jedzie pociąg z daleka, na nikogo nie czeka.Konduktorze łaskawy, zawieź nas do Warszawy.
Piłka – Piłka tu, piłka tam. Piłka skacze tu i tam. Jak to miło i wesoła, kiedy piłka skacze w koło.
Myszka – Uciekaj myszko do dziury, niech cię nie złapie kot bury.
Konik – Konik – z drzewa koń na biegunach. Zwykła zabawka mała huśtawka a rozkołysze, rozbawi.
Piesek – Pieski małe dwa, chciały przejść przez rzeczkę. Nie wiedziały jak, zrobiły kładeczkę.
Słonik – Cztery słonie zielone słonie. Każdy kokardkę ma na ogonie.
Lalka – Zuzia, lalka nieduża i na dodatek, cała ze szmatek.
Szczoteczka do zębów – Szczotko, szczotko, hej! Szczoteczko, ho, ho, ho. Kręć się z nami, kręć w kółeczko, ho, ho, ho.
Kredki – kolorowe kredki w pudełeczku noszę. Kolorowe kredki bardzo lubią mnie.
Mydło – Mydło wszystko umyje nawet uszy i szyję. Mydło, mydło pachnące jak kwiatki na łące.
„Rozpoznawanie melodii” możecie realizować z waszymi ulubionymi piosenkami i zabawkami, To może być dobrą inspiracją do wyszukania i nauczenia się nowych piosenek. Można pokusić się o skomponowanie własnych.
Dobrej zabawy dla dzieci i dorosłych!
źródło:
Jagoda Cieszyńska, Marta Korendo; Wczesna interwencja terapeutyczna; Kraków, 2018
Zmysł słuchu to zdolność odbierania fal dźwiękowych przez organizm człowieka. Narządem słuchu jest ucho a receptorem dźwięków jest narząd spiralny, zwany też narządem Cortiego, umiejscowiony w uchu wewnętrznym.
Zmysł ten odpowiada również za zdolność rozróżniania dźwięków z otoczenia. Budowa ucha obejmuje: ucho zewnętrzne, środkowe oraz wewnętrzne. Ucho u człowieka odbiera fale dźwiękowe, które później są przekształcane w drgania mechaniczne i dalej w impulsy nerwowe. Z ucha wewnętrznego informacja o usłyszanym dźwięku dociera do mózgu, za pośrednictwem nerwów słuchowych. Ucho zewnętrzne i środkowe należą wyłącznie do narządu słuchu. Ucho wewnętrzne zawiera receptory zarówno dla narządu słuchu jak i równowagi.
Zmysł słuchu aktywizuje się bardzo wcześnie, bo już w okresie prenatalnym odbiera wiele bodźców: bicie serca matki, jej głos i inne dźwięki z otoczenia. W 20 tygodniu życia płodowego słuch działa prawie tak samo jak u dorosłego. Maluszek w tym czasie odbiera bodźce akustyczne i potrafi je odróżniać. Słysząc muzykę i inne dźwięki, reaguje zmianami aktywności ruchowej. Badania wykazują, że od 17 tygodnia ciąży, płód odpowiada na muzykę ruchami. U bliźniąt dwujajowych reakcje ruchowe na tę samą melodię bywają różne. Od 8 miesiąca życia płodowego, dziecko odróżnia głos matki i innych osób. W tym czasie stwierdza się korzystny wpływ muzyki, a zwłaszcza śpiewu mamy, na rozwój dziecka, w szczególności na jego rozwój psychiczny, intelektualny i oczywiście rozwój inteligencji muzycznej.
Po urodzeniu, z wyizolowanego i wytłumionego środowiska w brzuszku mamy, dziecko dostaje się do świata pełnego różnorodnych dźwięków. Obecność płynów płodowych w przewodach słuchowych noworodków jest naturalną ochroną przed nadmiarem i intensywnością bodźców dźwiękowych. W tym okresie maluszek reaguje na dźwięki specyficznymi reakcjami ruchowymi i zmianą tętna. Z czasem, niemowlę sprawia wrażanie koncentrowania się na dźwiękach.
Stymulację zmysłu słuchu dziecka najlepiej oprzeć na naturalnych odgłosach i maksymalnie wyeliminować dźwięki cyfrowe. Podczas zabaw stymulujących zmysł słuchu dziecko ma okazję ćwiczyć aparat mowy.
Podane niżej propozycje zabaw należy dobierać do wieku, możliwości i upodobań dziecka.
Słuchanie muzyki przez mamę w ciąży, mówienie do
dzidziusia w brzuszku
Mówienie do dziecka, śpiewanie mu kołysanek
Zabawy grzechotkami i zabawkami dźwiękowymi
Zabawy wibrującymi zabawkami
Słuchanie odgłosów przyrody
Zabawa: „Jak robi kotek? Jak robi piesek?…”
Słuchanie muzyki relaksacyjnej, klasycznej
Zabawy wodą: pluskanie rękami, przelewanie z
pojemnika do pojemnika, potrząsanie pojemnikiem z wodą
Zabawy instrumentami: muzykowanie, wystukiwanie
rytmu na instrumentach
Tworzenie własnych instrumentów z pojemników,
tub, butelek i materiałów sypkich, bębenków z dużych i małych pojemników i z
różnych materiałów, kołatki i dzwoneczki z pojemników, pudełek, sznurka i
koralików itp.
Przesypywanie materiałów sypkich do pojemników z
różnych materiałów
Delikatne opukiwanie głowy opuszkami palców
Zabawy w echo
Zabawy gwizdkami
Konkurs piosenki dla wszystkich domowników
Wypełnienie balonu grochem i zabawa nim
Śpiewanie piosenek z tupaniem i klaskaniem
Odszukiwanie tykającego minutnika lub budzika
Zabawy z kamertonem
Zgadywanka „Jaki to instrument”
Zabawa w naśladowanie głosów zwierząt i ludzi
Nauka ze słuchu rymowanek, wyliczanek,
wierszyków na pamięć
Udział w koncertach muzycznych
W następnym wpisie zaproponuję 25 zabaw dziecięcych stymulujących zmysł równowagi.
Źródło:
Marta Baj-Lieder, Agnieszka Borowska-Kociemba, Kręć się, biegaj, baw się z nami, Gdańsk 2016
Klaudia Piotrowska Madej, Agnieszka Żychowicz, Smart Hand Model, Gdańsk 2017
Integracja Sensoryczna, kwartalnik PSTIS
Maria Borkowska, Kinga Wagh, Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa 2010
Maria Żebrowska, Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa 1986
Wszystkie codzienne czynności przepełnione są elementami muzycznymi. Oddychamy, poruszamy się i mówimy w określonym rytmie. Dochodzą do nas przeróżne dźwięki z otaczającego świata. Muzyka towarzyszy człowiekowi na długo przed urodzeniem i aż do samego końca życia.
W okresie prenatalnym zmysł słuchu odbiera wiele bodźców: bicie serca matki, jej głos, odmierzane jej rytmiczne kroki i inne dźwięki z otoczenia. Rozwijające się od pierwszych tygodni życia zmysły, w tym zmysł słuchu, mają duży wpływ na rozwój układu nerwowego. W 20 tygodniu życia płodowego słuch działa prawie tak samo jak u dorosłego. Maluszek w tym czasie odbiera bodźce akustyczne i potrafi je odróżniać. Słysząc muzykę i inne dźwięki, reaguje zmianami aktywności ruchowej. Badania wykazują, że od 17 tygodnia ciąży, płód odpowiada na muzykę ruchami. U bliźniąt dwujajowych reakcje ruchowe na tę samą melodię bywają różne. Od 8 miesiąca życia płodowego, dziecko odróżnia głos matki i innych osób. W tym czasie stwierdza się korzystny wpływ muzyki, a zwłaszcza śpiewu mamy, na rozwój dziecka, w szczególności na jego rozwój psychiczny, intelektualny i oczywiście rozwój inteligencji muzycznej.
Można znaleźć gotowe playlisty dla kobiet w ciąży. Muzyka ma wielki wpływ na układ nerwowy każdej osoby zdolnej odbierać wrażenia słuchowe. Korzystnie działa na ciało i psychikę. Słuchanie muzyki w ciąży to korzyść dla mamy i dziecka. Warto w tym okresie umilać sobie życie ulubioną muzyką.
Po urodzeniu, z wyizolowanego i wytłumionego środowiska w brzuszku mamy, dziecko dostaje się do świata pełnego różnorodnych dźwięków. Obecność płynów płodowych w przewodach słuchowych noworodków jest naturalną ochroną przed nadmiarem i intensywnością bodźców dźwiękowych. W tym okresie maluszek reaguje na dźwięki specyficznymi reakcjami ruchowymi i zmianą tętna. Z czasem, niemowlę sprawia wrażanie koncentrowania się na dźwiękach, reaguje na grzechotki i inne zabawki emitujące dźwięki. W pierwszych miesiącach życia dziecko jest bardzo uwrażliwione na intensywność i intonację ludzkiego głosu, w szczególności mamy. Spokojne melodie kołysanek śpiewane przez mamę uspokajają maluszka, a inne nieznane dźwięki mogą go drażnić i doprowadzić do zniecierpliwienia, a nawet płaczu. Niemowlęta zaczynają eksperymentować ze swoim głosem. Próbują dostosować swój głos do głosu mamy. Można dopatrzeć się w tym komunikacji między nimi.
Od szóstego miesiąca życia dzieci żywo i chętnie reagują na muzykę. Wraz z rozwojem lokomocji te reakcje stają się coraz bardziej złożone i ekspresywne. Rytmicznie kołysanie się lub naśladowanie poskakiwania w pozycji siedzącej lub stojącej to częste reakcje na ulubioną muzykę. Rozwija się muzyczne gaworzenie, w okresach rozwoju mowy, określane czasem jako okres melodii. Od dziewiątego miesiąca życia obserwuje się wzrost aktywności poznawczych również tych nakierowanych na muzykę. Dziecko rozpoznaje głosy ludzi, zwierząt i otoczenia. Ma poczucie rytmu, odróżnia śpiew od mówienia, rozpoznaje melodie grane lub śpiewane. Coraz większa sprawność ruchowa pozwala dziecku reagować na muzykę pląsami i tańcami według własnego pomysłu. Niektóre maluszki wprost automatycznie zaczynają po swojemu tańczyć, słysząc muzykę. Są żłobki, które zapewniają zajęcia umuzykalniające. Kontakt z muzyką i dźwiękami sprzyja rozwojowi dziecka. Pobudzają się reakcje emocjonalne, rozwija się aktywność ruchowa dziecka. Słuchając muzyki, maluszki ćwiczą uwagę, by z czasem ich koncentracja uwagi stawała się mocniejsza i coraz dłuższa.
Różne dźwięki pomagają maluszkom wyciszać się, uspokajać i relaksować. Szczególna uznanie zdobył sobie biały szum.
Czym jest ów biały szum i dlaczego pomaga dzieciom dobrze spać?
Idąc za wyjaśnieniami Wikipedii: „Biały szum to rodzaj szumu akustycznego o całkowicie płaskim widmie; nazwa wyprowadzona przez analogię do widma optycznego fali elektromagnetycznej: światło białe to de facto szum elektromagnetyczny mieszaniny wszystkich możliwych barw o całkowicie płaskim widmie w zakresie widzialnym.
Intensywność szumu białego teoretycznie jest statycznie równomierna w całym paśmie – od zera do nieskończoności, lecz w praktyce przyjmuje się do rozważań tylko pewne zakresy częstotliwości (w akustyce jest to zazwyczaj pasmo słyszalne, od kilkunastu Hz do dwudziestu kiloherców, jednak przy analizowaniu innych zjawisk pasmo to jest stosowne do zakresu ich zmienności). Równomierność ta sprowadza się do tego, że na każdy hercszerokości pasma przypada taka sama moc analizowanego szumu, zatem taką samą moc ma on w zakresie od 15 do 16 Hz, co w zakresie 15 000 do 15 001 Hz
Co w praktyce oznacza to dla rodzica?
Najprawdopodobniej szum ten, to dźwięk, który przypomina dziecku środowisko prenatalne, kiedy to płód słyszy odgłosy przepływającej krwi w pępowinie i w ustroju matki. Być może jest to wdrukowany odruch poczucia bezpieczeństwa i spokojnego snu, jaki dziecko miało w brzuszku u mamy.
Z myślą o zdrowym i spokojnym śnie Twojego dziecka, możesz użyć suszarki do włosów, odkurzacza, ale możesz również sprawdzić, którą płytę z białym szumem lubi Twoje dziecko. Eksperymenty z tymi dźwiękami są tanią i bezpieczną metodę zagwarantowania dziecku zdrowego i spokojnego snu. Zdecydowanie bezpieczniej jest używać gotowych nagrań z białym szumem niż włączać urządzenia techniczne w środku nocy.
Wiele mówi się o wręcz magicznych właściwościach białego szumu, jak pomaga ludziom, a nawet zwierzętom w relaksacji i zasypianiu. Biały szum brzmi jak wolny, spokojny szeleszczący odgłos „szszsz”. Dla niektórych kojarzy się z dźwiękiem deszczu lub fal morskich, lub odgłosem wiatru w lesie. Ten bardzo spokojny dźwięk, naturalny balsam dla uszu i umysłu, jest w istocie darem natury podobnie jak woda i powietrze. Stymulując wrażliwość słuchową dziecka, nie zapominajmy o odgłosach przyrody w wersji na żywo.
Po skończeniu pierwszego roku życia, dziecko, ekspansywnie poznaje swoje otoczenie, zdobywając nowe umiejętności. Doskonali swoje chodzenie. Ta sprawność wzbogaca jego umiejętności reagowania na muzykę. Małe słodziaki, słuchając muzyki, wykonują ruchy taneczne, które bywają nieskoordynowane z rytmem muzyki, ale często zgodne ze zmianami jej tempa i charakteru. Dziecko zaczyna śpiewać i lubi tę ekspresję. Początkowo śpiewa kilka powtarzalnych dźwięków.
Od tego momentu dziecko będzie rozszerzało zasób wypowiadanych dźwięków i śpiew będzie towarzyszył jego codziennym czynnościom. Stanie się ważnym elementem w tym etapie rozwojowym. Najpierw rozwija się słuch a potem mowa. Dziecięce śpiewanie jest świetnym ćwiczeniem usprawniającym aparat artykulacyjny.
Okres sensytywny właściwy dla muzyki rozpoczyna się 4 miesiące przed narodzeniem i trwa do drugiego lub trzeciego roku życia, przy czym podstawowe znaczenie ma pierwszych 12 miesięcy. Warto wtedy dostarczyć dziecku odpowiednią porcję wrażeń słuchowych i następnie stworzyć przy muzyce możliwości do ekspresji ruchowej i wokalnej. Nucone i śpiewane przez mamę dziecięce piosnki i kołysanki są naturalną stymulacją prawidłowego rozwoju emocjonalnego i umysłowego dziecka.
Należy zachęcać maluszki do tańca i śpiewu przez naśladownictwo nas dorosłych oraz przez wzmocnienia pozytywne, czyli poprzez brawa, zachwyty, owacje, nagrody itp. Dodatkowo wdrażamy w ten sposób nasze dziecko do wystąpień publicznych. Jest to umiejętność niełatwa i w życiu społecznym niezwykle przydatna. Zaczyna być potrzebna już w przedszkolu i przydaje się niemal przez całe życie.
Źródło:
Jean Ayres, Dziecko, a integracja sensoryczna, Gdańsk 2015
Maria Borkowska, Kinga Wagh, Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa 2010
Maria Żebrowska, Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa 1986
