10 zabaw wspierających rozwój dziecka do zastosowania pod koniec pierwszego roku życia

  • Zabawy z bańkami mydlanymi

To niezwykle atrakcyjne zabawy dla dzieci w różnym wieku. Pojawiające się bańki, poruszające się w zmiennych kierunkach przykuwają uwagę maluszka. Wzrok podąża za nimi. Ciekawość zachęca do schwytania fruwających kulek. Co jest raczej trudne. Ćwiczy się koordynacja wzrokowo-ruchowa. Zdumiewająca jest długość koncentracji uwagi przy takiej zabawie. Niemowlaczek nie zraża się i podejmuje próby wielokrotnie. Złapanie bańki jest doświadczeniem wyjątkowym. Bańka pęka i pozostaje mokra plama. Bańka choć okazała prawie nic nie waży.

  • Przesypywanie substancji sypkich z pojemnika do pojemnika

To bardzo rozwojowa zabawa i ulubiona przez wszystkie maluszki. Z praktycznego powodu sugeruję, żeby często organizować takie zabawy. W przeciwnym razie potrzeba eksploracji i wewnętrzna motywacja do działania pokierują maluszka w stronę cukiernicy, pojemnika z mąką, kaszą, solą, karmą dla pupila. Pomysłowość nie zna granic.

  • Przelewanie wody z kubeczka do kubeczka

Najlepiej bawić się tak podczas kąpieli. Warto zaplanować taką zabawę i przygotować się do efektów ubocznych, czyli zmoczonych ubrań i okolicy, w której toczy się zabawa. Jest, tak jak poprzednia, ulubioną aktywnością niemowlaków. Jeśli rodzice nie dostarcza odpowiedniej ilości zabawy w przelewanie wody, mogą spodziewać się inicjatywy własnej ich dziecka. Zabawy tego typu są korzystne dla rozwoju precyzji pracy rąk, usprawniają nadgarstki, doskonalą koordynację wzrokowo-ruchową. Sprzyjają koncentracji uwagi.

  • Wspólny taniec z dzieckiem przy muzyce

Dzieci bardzo spontanicznie reagują na muzykę. Lubią taniec. Warto bawić się w ten sposób. Tańczący dorosły jest ważną inspiracją. Można naśladować jego ruchy oraz pozytywne emocje, które zazwyczaj pojawiają się w takiej zabawie.

  • Znajdowanie prawdziwych zwierzątek zabawkowych i z ilustracji

Nazywanie przedmiotów jest ważne dla rozwoju mowy i myślenia. W tym czasie dziecko posługuje się palcem wskazujący jako komunikatorem. Gest wskazywania pomaga mu w nauce i rozumieniu nazw obiektów. Zabawę można przeprowadzić jako zaplanowaną aktywności lub zrealizować przy okazji czytania książeczki, sprzątania zabawek, w trakcie spaceru, gdy napotykamy odpowiednie obrazki zwierząt: reklamy, bilbordy.

  • Zabawki na sznureczku

Przyciąganie zabawki za kolorowy sznurek jest zajęciem ciekawym i chętnie podejmowanym przez chodzące maluchy. Niemowlęta nie potrafiące chodzić lubią wykonywać takie czynności w asyście dorosłego. Własne działania i ruch zabawki są pilnie obserwowane i powtarzanie w wielu wariantach.

  • Wyprawy do świata natury

Wybierajcie się na spacery. Maluszek może pokonywać trasę wózkiem lub na własnych nóżkach. Celem niech będzie zwiedzanie ogródka, sadu, ogrodu botanicznego, ZOO, lasu, parku pod kątem zapachów, kolorów. Oglądanie nowych obiektów, poznawanie ich wielozmysłowo i czas spędzony na świeżym powietrzu korzystnie wpływają na samopoczucie i rozwój we wszystkich sferach.

  • Ścieżka sensoryczna

Z gotowych elementów lub wykonanych domowym sposobem przygotuj ścieżkę sensoryczną. Zachęcaj dziecko do pokonywania jej. Rób to razem z nim, będzie cię naśladować. Zmieniaj układ elementów. Do zbudowania ścieżki można wykorzystać materiały przyrodnicze: liście, mech, patyki, szyszki, trociny, piasek, drobne kamienie. Każdy materiał umieść w oddzielnej kuwecie. Ustaw jedna za drugą w formie ścieżki.

  • Zabawy z piłką

Piłkę można wykorzystywać do wielu zabaw. Warto mieć kilka piłek różnej wielkości i wykonane z różnych materiałów. Pierwsze zabawy z piłkami to turlanie od rodzica do dziecka. Maluszek nauczy się odrzucać ją w stronę opiekuna. Raczkujący czy chodzący maluch może podążać za turlającą się piłeczką. Kopnięcie piłki to już jest umiejętność dla starszaków.

  • Zabawy z pokazywaniem

Przypomnij sobie zabawy ze swojego dzieciństwa. W tym czasie dziecko potrafi powtarzać złożone sekwencje ruchów. Znajduje to odzwierciedlenie w zabawach, które wymagają pokazywania gestem usłyszanych komend. Dziecko będzie wykonywało ruchy machania rączką na słowa: „Zrób pa, pa. Będzie wyciągało rączki ku górze na hasło: „Pokaż, jaki jesteś duży”. Chętnie pobawi się w takie zabawy jak „Sroczka”, „Idzie rak, nieborak”, Kosi, kosi” itp

Jeśli chcesz wiedzieć dlaczego zabawy są potrzebne do prawidłowego rozwoju dziecka, zapraszam do poprzedniego wpisu: „Dlaczego świadomy dobór zabaw w pierwszym roku życia jest ważny dla rozwoju dziecka”. Kliknij tutaj

Źródła

  • Borkowska M., Wagh K., Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa 2010
  • Cieszyńska J., Korendo M.; Wczesna interwencja terapeutyczna; Kraków, 2018
  • Marta Baj-Lieder, Agnieszka Borowska-Kociemba, Kręć się, biegaj, baw się z nami, Gdańsk 2016

Dlaczego świadomy dobór zabaw w pierwszym roku życia jest ważny dla rozwoju dziecka

Zabawa, czyli ogół czynności, które wykonuje się dla przyjemności i wywołania zadowolenia, to domena dzieci, ale również i dorosłych. Człowiek to prawdopodobnie jedyny gatunek na Ziemi, który potrzebę zabawy zachowuje do końca życia. Bawicie się ze swoimi dziećmi. Jest to wspaniały dla was czas. Budujecie wzajemną relację, uczycie je nowych umiejętności. One bardzo to lubią.

Odpowiedni dobór zabaw wspiera rozwój dziecka we wszystkich sferach życia. Wszystko to, czego doświadcza się w początkowych tygodniach, miesiącach życia będzie miało wpływ na sprawność, w tym także na zdrowie psychiczne w późniejszych okresach życia.

Zabawa niesie radość i ma ogromne znaczenie dla rozwoju wszystkich niemowląt. Dzięki niej mogą nadrobić brak naturalnych doświadczeń zwłaszcza te maluszki, które mają za sobą zagrożoną ciążę swojej mamy, uraz okołoporodowy, które przeszły perypetie zdrowotne w pierwszych dniach życia.

Najlepiej, gdy zabawa jest spontaniczna i przebiega we współdostrojeniu dziecka z opiekunem. Opiekunem będziemy określać mamę, tatę lub inną osobę, która ma stały, bezpośredni i relacyjny kontakt z niemowlęciem.

Poprzez aktywność zabawową dzieci nabywają nowe sprawności, które leżą u podstaw budowania co raz to bardziej złożonych umiejętności. Maluszek bawiąc się działa. Nauka przez działanie daje najlepsze efekty. Jest to zgodne z filozofią ojców pedagogiki i odkryciami neurodydaktyki z ostatnich dekad.

Dziecko rodzi się wyposażone w szereg odruchów pierwotnych, które są niezbędne do przeżycia w środowisku poza łonem matki. Z czasem odruchy wygaszają się i na ich miejsce aktywują się nabyte umiejętności ruchowe, które są efektem zbioru doświadczeń niemowlęcia.

Człowiek, prawdopodobnie, rodzi się wyposażony w neurony lustrzane. Neurony te pomagają w reagowaniu na aktywność innej osoby i wyrażają się poprzez próby naśladowania.  Reakcje te odbywają się poza świadomością. Są bazą do budowania relacji, intuicji i empatii. Stanowią zaczyn inteligencji emocjonalnej. O znaczeniu komórek lustrzanych napiszę wkrótce.

W pierwszym roku życia mózg dziecka potraja swoją objętość. Taki wzrost struktury mózgowej jest efektem pojawienia się gigantycznej ilości połączeń komórek nerwowych. Połączenia te powstają podczas aktywności ruchowej i sensorycznej dziecka. Ta aktywność to rutynowe czynności, w których dziecko uczestniczy każdego dnia: zabiegi pielęgnacyjne, karmienie, wrażenia sensoryczne dochodzące z otoczenia i z wnętrza ciała dziecka, kontakt z opiekunem. Część z nich może mieć charakter zabawowy. Dzięki temu staną się atrakcyjne i bardzo pożądane przez maluszka. Pozytywny ładunek emocjonalny będzie motywacją do działań bardziej złożonych. Zabawa będzie służyła rozwojowi dziecka. Rodzicom i innym opiekunom przyniesie radość i satysfakcję.

Rozwój dziecka przebiega bardzo indywidualnie. Każdy maluszek ma swoje indywidualne tempo wzrastania. Zabawy należy dostosowywać do preferencji i możliwości maluszka. Warto kierować się metodą podążania za dzieckiem, czyli obserwować jego możliwości, potrzeby, nastrój i dobierać odpowiednie aktywności.

Nawet najlepsza zabawa, jeśli nie odpowiada dziecku, jest bez sensu. Nie zapominajcie o przyjemności, która ma z niej płynąc. Walory edukacyjne są przy okazji.

Propozycja trzech zabaw w pierwszych miesiącach życia:

Kolorowe zabawki nad łóżeczkiem

Po okresie noworodkowym widzenie staje się sprawniejsze. Maluszek zaczyna rozróżniać kolory. Warto wtedy zawiesić nad łóżeczkiem duże figury geometryczne w intensywnych jednolitych barwach, np. zielone koło, żółty kwadrat, czerwony trójkąt. Karuzele mocowane do łóżeczka powinny być właśnie w takich kolorach, jeśli mają spełniać funkcję stymulującą dziecko do aktywności i rozwoju. Neutralne kolory pasujące do aktualnie modnego trendu wystroju wnętrz będą cieszyły jedynie dorosłych.

Na patchworku

Patchworki mogą być kupione w sklepie lub wykonane przez przedsiębiorcze i kreatywne mamy, babcie, ciocie. W tym okresie życia najkorzystniejsze będą we wzory o dużych figurach w intensywnych, jednolitych barwach, na przykład: zielone, żółte, czerwone. Te kolory są właśnie odkrywane przez zmysł wzroku maluszka. Mały patchwork powinien być zrobiony z różnych naturalnych tkanin. Opcjonalnie można do niego przyszyć lub przymocować różne dodatki: guziki, sznureczki, napy zatrzaski. Wszystko to razem dostarczy ciekawych wrażeń dotykowych. Trzeba pamiętać, że w tym okresie czynność dotykania jest zazwyczaj mimowolna i przypadkowa.

Klocki i prześcieradło

Przygotuj białe prześcieradło i klocki. Leżące na brzuchu niemowlę unosi głowę i obserwuje turlający się klocek po prześcieradle. Prześcieradłem manipuluje dorosły. Klocek powinien być najlepiej czary lub czerwony o długości boków około 4 cm. Podążanie wzrokiem za ruchomym obiektem to doskonałe ćwiczenie rozwojowe.

W następnym wpisie znajdziecie inne propozycje zabaw do zastosowania w pierwszym roku życia.

Źródła

  • Ayres J, Dziecko, a integracja sensoryczna, Gdańsk 2015
  • Charbicka M., Raszewska M.; W objęciach natury; warszawa, 2009
  • Borkowska M., Wagh K., Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa 2010
  • Cieszyńska J., Korendo M.; Wczesna interwencja terapeutyczna; Kraków, 2018

Osiągnięcia rozwojowe okresu niemowlęcego

Osiągnięcia okresu noworodkowego zostały przedstawione w poprzednim wpisie.

W tym przedstawię najważniejsze osiągnięcia rozwojowe, które pojawią się do ukończenia pierwszego roku życia.

Rozwój psychoruchowy w tym okresie przebiega bardzo intensywnie. Niemowlę z tygodnia na tydzień będzie prezentowało nowe umiejętności.

Rozwój motoryczny w ciągu pierwszego roku będzie spektakularny. Kontrola postawy ciała, lokomocja, chwytanie i manipulacja zrobią wielki postęp.

Rozwój każdego dziecka przebiega indywidualnie. Podane niżej informacje są skróconym opisem dynamiki rozwoju niemowlaka.

W trzecim miesiącu życia dziecko potrafi sztywno trzymać głowę podniesioną do pozycji pionowej. W tym czasie zaczyna przewracać się z pleców na bok i na brzuch. W piątym i szóstym miesiącu będzie potrafiło to wykonać w odwrotnym kierunku, czyli z brzucha na plecy.

Zazwyczaj w ósmym miesiącu pojawia się umiejętność pełzania i próby siadania. W następnym miesiącu może pojawić się raczkowanie i próby wstawania z przytrzymywaniem się czegoś.

Około 10 miesiąca maluszek potrafi stać trzymając się stabilnego oparcia. Około pierwszych urodzin następuje próba samodzielnego chodzenia.

W pierwszym roku życia widać intensywny postęp sprawności i umiejętności chwytania i spostrzegania wzrokowego. Szczegółowy opis tych sfer rozwoju w okresie niemowlęcym znajdziecie we wcześniejszych publikacjach. (kliknij we frazy z podkreśleniem).

Koordynacja tych wszystkich umiejętności jest możliwa dzięki prawidłowemu rozwojowi spostrzegania i myślenia.

Myślenie na tym etapie życia jest sensoryczno-motoryczne. Doświadczanie zmysłami otaczającego świata i umiejętności ruchowe pozwalają dziecku odbierać rzeczywistość i rozumieć tożsamość obiektów w swoim otoczeniu. Tworzy się baza pod przyszłe pojęcia. Maluszek ma naturalną potrzebę poznawania świata i doświadczania go.

W skrótowy i przystępny sposób prezentuję zdolności umysłowe okresu niemowlęcego w serii filmów o skokach rozwojowych. Zachęcam do zapoznania się z nimi: https://www.youtube.com/watch?v=Jqwdj6DfKJY&list=PLHCgedtQN812LTrjqQ3fSGPXmfZYchE0d&index=2&ab_channel=MonikaPaczkowska

Pierwszy rok życia jest ważny dla rozwoju mowy. Na początku dziecko posługuje się pozawerbalnymi formami komunikacji. Do komunikacji służy mu płacz, śmiech, spojrzenia, mimika, gesty, ruchy ciała, pojawiają się wokalizacje. Pod koniec pierwszego roku życia pojawia się gest wskazywania ręką i palcem. To bardzo poprawia skuteczność komunikacji.

Rozwój emocjonalny jest w tym okresie bardzo intensywny i ma ogromne znaczenia dla dalszego rozwoju sfery psychicznej dziecka i później dorosłego. To czas wytwarzania więzi i najbliższą osobą oraz z innymi ludźmi.

Początkowo dwie emocje są dominujące: zadowolenia i niezadowolenie.  Pod koniec pierwszego roku życia dziecko potrafi wyrażać radość, miłość, zazdrość, Są to jednak stany nietrwałe i bardzo zmienne. Emocje te są wynikiem interakcji z dorosłymi. Jeśli matka będzie często reagowała pozytywnymi emocjami w kontakcie z maluszkiem, tym chętniej ono będzie odwzajemniało podobne stany.

Już w pierwszym miesiącu życia maleństwo może reagować na niepokój lub podniecenie matki i w odpowiedzi odmawiać przyjmowania pokarmu.

W drugim miesiącu reaguje pozytywnie na pieszczotliwe mówienie. Uspokaja się tym. Pojawia się ożywianie na kontakt z inną osobą. Zaczyna odwzajemniać uśmiech. Około czwartego miesiąca życia niemowlę reaguje niezadowoleniem, gdy dorosły nie zwraca na niego uwagi. W kolejnych miesiącach może pojawić się lęk separacyjny. Dziecko boi się nieznanych osób i potrzebuje do uspokojenia obecności mamy. Pod koniec pierwszego roku życia maluszek próbuje zwrócić uwagę na siebie gaworząc lub płacząc. Pojawia się naśladowanie ruchów dorosłego i pierwsze próby wspólnej zabawy.

Pierwszy rok życia to czas kształtowania się przywiązania do opiekuna. Jest ono niezbędne do prawidłowego dalszego rozwoju.


 Źródła:

Cieszyńska J., Korendo M.; Wczesna interwencja terapeutyczna; Kraków, 2018

Kornas-Biela D.; Okres prenatalny (w) Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia; (red) Harwas-Napierała B., Trempla J.; PWN Warszawa 2004

Vasta R.,Haith M. M., Miller S. A.; Psychologia dziecka; WSiP Warszawa 1995

Spostrzeganie wzrokowe w pierwszym roku życia

W pierwszych miesiącach życia dziecko intensywnie rozwija swoje umiejętności związane ze spostrzeganiem wzrokowym. Mimo że zmysł wzroku jest dość słabo rozwinięty w chwili urodzenia, to już w pierwszych tygodniach następuję skok umiejętności spostrzegania wzrokowego.

Jedna z pierwszych umiejętności to zdolność skupiania wzroku na twarzy osoby dorosłej. Najczęściej jest to twarz mamy. W pierwszym miesiącu życia można spróbować zabawy z czerwonym pierścieniem przesuwanym po białym prześcieradle. Noworodek powinien podjąć próby skupiania wzroku na poruszającym się czerwonym obiekcie. W tym okresie noworodek może śledzić przedmiot po łuku 90 stopni.

W drugim miesiącu maluszek śledzi wzrokiem osoby poruszające się. Na widok twarzy mamy pojawia się zmienna mimika. Warto reagować własną mimiką i głosem na aktywność mimiczną maluszka. Jest to swoista komunikacja, prawie dialog. Stanowi bazę do rozwoju mowy.

W trzecim miesiącu niemowlę zaczyna odpowiadać uśmiechem na uśmiech dorosłego. Obraca głowę za znikającym przedmiotem lub osobą.

W czwartym miesiącu, kiedy maluszek zaczyna bawić się grzechotkami, chętnie je obserwuje podczas ruchu, który sam zainicjował. W tym czasie zaczyna obserwować małe przedmioty znajdujące się w jego pobliżu.

W piątym miesiącu pojawia się umiejętność trzymania zabawki w rączce i jednoczesne koncentrowanie wzroku na innym obiekcie. Twarz osoby mówiącej do dziecka staje się bardzo interesująca. Niemowlaczek skupia wzrok w szczególności na ustach mówiącego dorosłego.

W szóstym i w siódmym miesiącu pojawia się umiejętność obserwowania różnych przedmiotów podczas manipulowania nimi. Zabawka, która spadnie ze stołu będzie wnikliwie śledzona podczas całego wydarzenia. Maluszek zaczyna dostrzegać różnice odległości, w jakiej znajdują się obiekty względem jego osoby.

W ósmym i dziewiątym miesiącu życia następuje doskonalenie obserwacji przedmiotów podczas zabawy nimi. Umiejętność sprawniejszego chwytania pozwala na coraz bardziej skomplikowane ruchy dłoni z trzymaną zabawką. Wzrok podąża za tym ruchem. Ulubiona zabawa z tego okresu, czyli wyrzucanie zabawek z łóżeczka jest dobrym treningiem również dla rozwoju spostrzegawczości wzrokowej. Dziecko śledzi ruch wyrzucanych zabawek. Maluszek zaczyna aktywnie poszukiwać przedmiot, który znikł z pola widzenia.

W dziesiątym i jedenastym miesiącu życia niemowlę zaczyna aktywnie oglądać obrazki. Odwraca kartki książeczki i pokazuje obrazki palcem wskazującym. Zaczyna dostrzegać drobne elementy w zabawkach i potrafi wskazać je paluszkiem.

Pod koniec pierwszego roku życia wzrok będzie współpracował przy bardziej złożonych czynnościach takich jak: pociąganie za sznurek, by przyciągnąć zabawkę, wkładanie małych przedmiotów do dużych, otwieranie i zamykanie pudełek. W tym czasie pojawią się aktywności związane z rysowaniem. Wzrok będzie starał się współpracować z aktywnością rączek. Podobnie, jedzenie łyżką, czy naśladowanie zachowań dorosłego, np. czesanie się, będzie angażowało spostrzeganie wzrokowe.

Wszystkie te czynności budują koordynację wzrokowo-ruchową, która jest podstawą wielu złożonych i niezbędnych w życiu umiejętności.

Źródło:

  • Jagoda Cieszyńska, Marta Korendo; Wczesna interwencja terapeutyczna; Kraków, 2018

Jak rozwija się zabawa w okresie niemowlęcym i w co się wtedy bawić?

Wszelkie działania niemowlęcia, które nie służą zaspokajaniu potrzeb życiowych możemy określić jako zabawę.

U czteromiesięcznego dzidziusia zauważymy stereotypowe ruchy paluszków i pierwsze wypowiadane dźwięki zbliżone do samogłosek. Niemowlę ćwiczy w ten sposób schematy sensoryczno-motoryczne, które są bazą do budowania co raz bardziej złożonych umiejętności. Ciągłe powtarzanie tych samych ruchów i mnogość doświadczeń dotykowych zrealizowanych w koordynacji ręka-usta rozwijają schematy myślowe. Dziecko czerpie przyjemność z ruchu własnego ciała.

Zabawy:

  1. Podawanie do dłoni atrakcyjnych zabawek, odpowiednich do wieku i pozwalanie na spontaniczne poruszanie nimi.
  2. Podawanie chłodnych gryzaczków, by dziecko mogło je przywodzić do buzi.
  3. Leżącemu na przewijaku, rozebranemu niemowlaczkowi podawanie do dłoni zabawki i pozwolenie na swobodne poruszanie nią. W ruch będzie zaangażowane całe ciało.
  4. Umocowanie delikatnych dzwoneczków do nadgarstka dziecka w celu pobudzenia aktywności ruchowej przez dźwięk.

Około szóstego miesiąca życia niemowlę zaczyna interesować się obiektami zewnętrznymi. Podczas zabawy dziecko doskonali koordynację oko-ręka. Maluszek potrafi przemieszczać się. Samodzielnie sięga po zabawkę i potrafi bawić się przedmiotem trzymanym w dłoni.

Zabawy:

  1. Podawanie zabawek siedzącemu na kolanach rodzica niemowlaczkowi tak, by mogło chwycić całą dłonią.
  2. Przekładanie zabawki z rączki do rączki.
  3. Dorosły postukuje zabawką o podłoże i po tym pokazie przekazuje zabawkę dziecku.
  4. Trzymanie zabawki przed niemowlęciem tak, by mogło chwytać ją obiema rękami.

Około ósmego miesiąca życia dziecko zaczyna kierować swoją zabawę na osiąganie celu. Maluszek coraz precyzyjniej naśladuje ruchy dorosłych. Próbuje naśladować ich czynności. Swobodna pozycja siedząca i przeciwstawne położenie kciuka zwiększają repertuar zabaw. Dziecko zaczyna włączać dorosłych do swoich aktywności, np. wyrzucanie zabawek z łóżeczka i obserwowanie, jak dorosły wkłada je z powrotem. Ulubioną zabawą bywa odszukiwanie ukrytego przedmiotu.

Zabawy:

  1. Chowanie pod pieluszką ulubionej zabawki.
  2. Chowanie pod poduszką brzęczącego budzika.
  3. Podawanie jednoczesne podobnych zabawek do obu dłoni malca.
  4. Dorosły wkłada do pojemnika klocki lub piłeczki i zachęca dziecko do powtórzenia.

Pod koniec pierwszego roku życia dziecko zaczyna powtarzać złożone sekwencje ruchów dorosłego. Mowa staje się ważnym inspiratorem zabaw. Dziecko będzie wykonywało ruchy machania rączką na słowa: „Zrób pa, pa”. Będzie wyciągało rączki ku górze na hasło: „Pokaż, jaki jesteś duży” itp.

Zabawy:

  1. Nauka zabaw z pokazywaniem: „Sroczka”, „Idzie rak, nieborak”, Kosi, kosi” itp.
  2. Przesypywanie substancji sypkich z pojemnika do pojemnika.
  3. Wspólny taniec z dzieckiem przy muzyce.
  4. Porównywanie zwierzątek zabawkowych z ich odpowiednikami z ilustracji.

Umiejętność chodzenia i korzystania z mowy biernej oraz próby wypowiadania komunikatów, zachęcają dziecko do intensywnej eksploracji otoczenia. Zabawy stają się bardziej kreatywne. Dziecko nadaje różnym przedmiotom funkcję narzędzi.

Zabawy:

  1. Przelewanie wody z kubeczka do kubeczka (najlepiej podczas kąpieli).
  2. Zabawa „Jak jedzie kierowca”; „Jak wysoko leci samolot”; „Jak jedzie po torze samochód wyścigowy” –  naśladowanie ruchów rąk.
  3. Przyciąganie zabawki za kolorowy sznurek.
  4. Rysowanie.

Podczas zabaw w okresie niemowlęcym rozwija się motoryka, mowa i myślenie dziecka oraz budują się prawidłowe relacje z bliskimi osobami.

Propozycje zabaw zamieszczone wyżej są zaledwie fragmentem repertuaru zabawowego w okresie niemowlęcym.

Świadomość funkcjonowania dziecka na poszczególnych etapach rozwoju pomoże rodzicom wymyślać nowe zabawy oraz ich kreatywne wersje.

źródło:

Jagoda Cieszyńska, Marta Korendo; Wczesna interwencja terapeutyczna; Kraków, 2018

Jak wspierać koordynację wzrokowo-ruchową w okresie niemowlęcym?

W połowie pierwszego roku życia dziecko zaczyna samodzielnie siadać. Zmienia się jego pole widzenia. Przedmioty może obserwować z większej ilości perspektyw. Rączki są uwolnione i nie muszą się tak bardzo angażować w przytrzymywanie, jak to było wcześniej. W tym czasie umiejętność chwytania jest na tyle doskonała, że maluszek zaczyna ustawiać kciuk w opozycji do pozostałych paluszków. To daje większe możliwości manipulowania trzymanymi w dłoni przedmiotami. Dziecko może obracać nimi, podnosić je, ściskać, przekładać z ręki do ręki, uderzać nimi.

Potrzeba wielozmysłowego poznawania świata aktywizuje dziecko do różnych eksperymentów z trzymanym w rączce przedmiotem. Niemowlę uderza nim, więc słyszy dźwięk. Ściska, więc czuje jego twardość i opór. Dotyka rączkami i przenosi do innych części ciała, więc poznaje zmysłem dotyku. Ogląda z każdej strony i różnych odległości, więc poznaje wzrokiem. Bierze do buzi. Smak i węch to niezwykle ważne zmysły do poznawania świata w tym okresie życia.

Aby zadziały się wszystkie opisane wyżej aktywności, oko i ręka muszą zacząć dobrze ze sobą współpracować. Maluszek musi tak zaplanować ruch, żeby zabawka z odpowiedniej odległości i z odpowiednią siłą trafiła prosto do zamierzonego celu.

Co może zrobić rodzic, żeby pomóc dziecku kształtować zdolność koordynacji wzrokowo ruchowej ?

  • Zapewnij dziecku bogate, stymulujące środowisko. Nie chodzi o to, żeby zasypać dziecko zabawkami. W dziecięcym pokoju powinny znaleźć się zabawki odpowiednie do wieku i potrzeb maluszka. Część z nich należy umieścić w zasięgu ręki dziecka. Najlepiej, gdy będzie miało okazję samodzielnie sięgać po nie do pudełka, do worka czy do półek na różnej wysokości.
  • Dawaj dziecku do zabawy grzechotki i inne zabawki, które wydają różne dźwięki podczas obracania. Dźwięk będzie zachęcał dziecko do manipulowania zabawką. Sprawdzają się wprawiane w ruch kółka autek, wiatraczki, tablice interaktywne.

Uwaga: Ekrany smartfonów, tabletów i tym podobnych urządzeń wnoszą ubóstwo wrażeń czucia powierzchniowego i głębokiego oraz bodźców węchowych i smakowych. Ruch kończyny górnej ogranicza się do pracy zazwyczaj jednego paluszka i w bardzo ograniczonym zakresie ruchu. Mimo wrażenia silnego skoncentrowania uwagi dziecka na ekranie, tego typu zabawy w okresie niemowlęcym blokują rozwój zdolności koordynacji wzrokowo-ruchowej.

  • Pokaż dziecku jakie dźwięki można wydobywać postukując przedmiotami. Podaj do zabawy metalowe pokrywki, drewniane łyżki, plastikowe lub metalowe miski. Nie będziesz długo czekać na dźwiękowe efekty. Niemowlaki kochają takie zabawy.
  • Wsyp do przezroczystej butelki guziki, koraliki lub jakieś inne sypkie materiały i pokaż co dzieje się z zawartością podczas poruszenia butelką. Można wykonać taką zabawkę z kolorowymi płynami (woda + barwnik spożywczy). Dodatkowo można dołożyć brokat, mini rybki, kamyki, szklane kulki itp. Kreatywność rodzica jest nieograniczona. Butelka musi by mocno zakręcona. Dorosły powinien kontrolować zabawę dziecka.
  • Wykonaj różne instrumenty muzyczne, grzechotki, marakasy, kołatki, tarki lub podaj do zabawy drewniane instrumenty przeznaczone dla małych dzieci.
  • Podawaj do kąpieli zabawki pływające. Pokaż jak ruch wody kołysze nimi.
  • Usiądź przy stole. Posadź dziecko na swoich kolanach. Tocz kolorową piłeczkę po blacie. Doprowadź ją do rantu i pozwól jej spaść. Dziecko będzie śledzić ruch i upadek piłeczki. Pochyli górną połowę ciała tak, żeby zobaczyć, gdzie potoczyła się zabawka.
  • Inicjuj zabawę w sprzątanie. Wspólnie wrzucajcie klocki lub inne przedmioty do pudełka.
  • Wprowadzaj do repertuaru zbaw sortery. Pokaz jak to się robi i cierpliwie czekaj na pojawienie się tej umiejętności u dziecka. Nawet nieudane próby są świetnym ćwiczeniem na koordynację wzrokowo-ruchową.
  • Starsze niemowlaki chętnie bawią się w poszukiwanie przedmiotu. Ukryj zabawkę po ściereczką, kocykiem, poduszką i zapytaj: Gdzie jest…?
  • Ciesz się, gdy Twoja pociecha wyrzuca zabawki z łóżeczka. Uatrakcyjnij tę frajdę poprzez przywiązanie kolorowej szarfy do zabawki. Dziecko będzie dokładnie śledzić ruch przedmiotu z szarfą.
  • Zorganizuj rzucanie piłeczkami lub woreczkami do celu, do kosza lub do pojemnika.
  • Bawcie się z wierszykami z pokazywaniem: Kosi, kosi łapci; Sroczka; Idzie kominiarz.
  • Zachęcaj do naśladowania gestów. Niech maluszek pokarze, jak boli głowa, jaki ma pełny brzuszek, jaki jest duży/a, jak misio je, śpi itp.
  • Czytajcie książeczki. Dziecko nich przewraca kartki, wskazuje przedmioty na ilustracjach.
  • Daj okazję do zamykania i otwierania różnych pudełek.
  • Zachęcaj swojego niemowlaczka do pokazywania palcem wskazującym szczegółów zabawek.
  • Przygotuj różne pojemniki, aby dziecko mogło wkładać małe do dużych.
  • Ćwiczcie pociąganie za sznurek, żeby wprawić w ruch zabawkę lub ją przyciągnąć do siebie.
  • Przygotuj przestrzeń, materiały i narzędzia do rysowania. Zachęcaj do rysunkowych eksperymentów. Pod koniec pierwszego roku życia pojawia się gotowość do rysowania. Dziecko chce rysować kredkami, ołówkiem, pisakiem na papierze i na innych powierzchniach dostępnych dla jego wzrostu i możliwości ruchowych. Zachęcam do zapoznania się z publikacją: Jak przygotować się na dziecięce bazgroty?

źrodło:

  • Marta Baj-Lieder, Agnieszka Borowska-Kociemba, Kręć się, biegaj, baw się z nami, Gdańsk 2016
  • Klaudia Piotrowska Madej, Agnieszka Żychowicz, Smart Hand Model, Gdańsk 2017
  • Jean Ayres, Dziecko, a integracja sensoryczna, Gdańsk 2015
  • Stefan Szuman, Sztuka dziecka, O sztuce i wychowaniu estetycznym, Warszawa 1990
  • Jagoda Cieszyńska, Marta Korendo; Wczesna interwencja terapeutyczna; Kraków, 2018

      

7 skoków rozwojowych w okresie niemowlęcym

Skoki rozwojowe to temat niezwykle ważny dla młodych rodziców, ponieważ pełniejsze poznanie tego zagadnienia pozwala lepiej radzić sobie z trudnościami, unikać niepotrzebnego stresu i zamartwiania się. Poszerzanie wiedzy o rozwoju małego dziecka zwiększa kompetencje rodzicielskie daje poczucie radości z faktu bycia rodzicem oraz pozwala odnosić sukcesy w tym zakresie i odczuwać pełną satysfakcję.

I skok rozwojowy: 5-6 tydzień życia; drugi miesiąc życia

W tym czasie raptownie pojawia się większa, ogólna dojrzałość maluszka. Dojrzałość ta dotyczy głównie organów wewnętrznych, metabolizmu i narządów zmysłu. Wrażania dotykowe i węchowe są bardzo istotne w tym okresie. Zapach mamy i jej mleka jest rozpoznawalny. Należy być czujnym przy wprowadzaniu nowych zapachowych kosmetyków mamy i dziecka. Maluszek jest wrażliwy na dźwięki. Początkowo, po porodzie obecność płynów płodowych w przewodach słuchowych była naturalnym wytłumieniem bodźców dźwiękowych. W 5 tygodniu życia nadmierny hałas może być drażniący. Należy unikać hałaśliwych miejsc i ograniczyć rozmowy podniesionym tonem przy dziecku. Dziecko aktywniej rozgląda się wokół siebie. Zaczyna lepiej widzieć na odległości dalsze niż 20-30 cm. Bardziej reaguje na obecność ludzi. Inaczej reaguje na twarz mamy, a inaczej na twarze obce. Najlepiej dostrzegają te zmiany rodzice. Przy płaczu pojawiają się pierwsze łzy, ale i pierwsze uśmiechy. Początki takiej interakcji pozwalają budować cudowną więź między rodzicem, a dzieckiem.

II skok rozwojowy: 7-9 tydzień życia; drugi miesiąc życia

Wcześniej otaczający świat dziecko odbierało jako zintegrowaną całość. W tym czasie niemowlę zaczyna dostrzegać zróżnicowane elementy wokół siebie Pojawia się bardziej świadome odczuwanie własnego ciała. Dziecko zaczyna bawić się swoimi rączkami, chociaż jego ruchy są wciąż niezbyt płynne W rozwoju myślenia, to stadium rozwijania schematów. Teraz zaczyna koordynować te schematy: chwytanie. ssanie, patrzenie. Doświadczanie swoich rączek pomaga w treningu myślenia na tym etapie. Wprowadzanie rytuałów jest ważne. Dziecko odczuwa rytm dnia. Powtarzające się schematy: kąpiel, karmienie, zabawa, masaże itp. są odbierane przez dziecko i zachowanie ich powtarzalności daje maluszkowi komfort i poczucie bezpieczeństwa.

III skok rozwojowy: 11-12 tydzień życia; trzeci miesiąc życia

Wprowadzone rytuały pozwalały dobrze funkcjonować całej rodzinie. Ten skok rozwojowy zaburzy to, ponieważ dziecko zaczyna wtedy dostrzegać detale: intonację głosu, faktury przedmiotów, wzory. To dla niego zupełnie nowa rzeczywistość. Dziecko w tym wieku dość aktywnie poznaje otaczający go świat poprzez branie wszystkiego do buzi. W sposób jeszcze niezdarny potrąca raczkami i nóżkami różne obiekty, głownie zabawki. Dzieci odkrywają swój głos, przechodząc z jednego rejestru na drugi. Chętnie go używają piszcząc i krzycząc. Jego motoryka dostarcza mu sporej porcji wrażeń poprzez przewracanie się z brzuszka na plecy i odwrotnie, a stabilne utrzymywanie wysoko głowy, pozwala ogarniać wzrokiem większą przestrzeń. Zauważy np. kota lub psa przechodzącego obok niego, lub to, że w pokoju zrobiło się ciemniej, bo właśnie słońce zaszło za chmury. Początkowo może być tym poirytowane. Znowu gorzej śpi, gorzej je, jest marudne bez wyraźnej przyczyny, nie daje się uspokoić. Zdenerwowanie mamy wyrażone w głosie i gestach, tylko pogarsza sytuację. Wyciszenie emocji otoczenia i propozycje zabaw z wyważoną dozą wrażeń sensorycznych pomoże przetrwać ten skok.

IV skok rozwojowy: 14-19 tydzień życia; piąty miesiąc życia

W rozwoju myślenia rozpoczyna się okres odtwarzanie interesujących zdarzeń (odkrywanie procedur). Zaczyna rozumieć, że jedne rzeczy wynikają z innych. Potrząsanie grzechotką wydobywa dźwięki. Ma większą świadomość zdarzeń. Jest to początek uczenia metodą 'prób i błędów’; początek rozumienia 'pojęcia przedmiotu’. Sięga po zabawkę, która go interesuje. Potrafi coś z niechęcia odepchnąć. Aktywniej komunikuje się odbierając intonację głosu i próbując swoje głużenie wykorzystać do porozumiewania się. Reaguje na swoje imię i pozytywnie odbiera pieszczotliwą intonację głosu rodziców. Spokojne melodie kołysanek śpiewane przez mamę uspokajają maluszka. Warto spróbować. Dużo nowych wrażeń i aktywności pojawia się w tym okresie, w związku z tym ten skok rozwojowy może trwać dłużej, chociaż jego przejawy są podobne do wcześniejszych: niepokój, marudzenie i rozdrażnienie, wybudzanie się w nocy z płaczem. Minie kilka dni i maluszek zacznie spokojnie korzystać ze swoich nowych umiejętności.

V skok rozwojowy: 22-26 tydzień życia; siódmy miesiąc życia

Niemowlę rozpoznaje bliskich. Na widok obcych zachowuje rezerwę. Pojawia się lęk separacyjny, który jest wzmożoną potrzebą bycia z mamią. Eksploracja otoczenia przybiera na sile. Dziecko pełzając, dociera do różnych miejsc. Stabilnie siedząc, ma większe pole widzenia. Manipulacja zabawkami jest bardziej wyrafinowana, wkłada i wyjmuje je z pudełka, uderza dwoma przedmiotami o siebie. W Tym czasie zwykle rozszerzana jest dieta dziecka. To przecież cały arsenał wrażeń smakowych, zapachowych i dotykowych. Zanim dziecko oswoi się z takim ogromem wrażeń, może mieć kilka kryzysowych dni. Należy uzbroić się w cierpliwość i czułością wesprzeć malca w tym trudnym dla niego czasie.

VI skok rozwojowy: 32-37 tydzień życia; dziewiąty miesiąc życia

W myśleniu pojawia się koordynacja schematów (intencjonalne zachowanie). To przełomowy okres w rozwoju inteligencji. Dziecko potrafi rozróżniać kształty. Zaczyna porządkować świat według kategorii. Potrafi wskazać na obrazku pieski, ptaszki, auta, kwiatki itp. To czas, by podać maluchowi pierwszą książeczkę, którą będzie manipulował i wspólnie z rodzicami uczył się „czytać”. E-booki zostawmy na dużo później. Maluszek w tym okresie przeżywa silne emocje. Potrafi być zazdrosny o mamę, ale też czule się przytulać do ulubionej zabawki lub swojego czworonoga. Ten skok rozwojowy często przejawia się marudzeniem i wymuszaniem płaczem pożądanych reakcji rodziców. W tym okresie rozwojowym dziecko nie odróżnia jeszcze dobra od zła. Jego myślenie wciąż pozostaje na etapie sensoryczno-motorycznym.

VII skok rozwojowy: 41-48 tydzień życia; jedenasty miesiąc życia

Od tego skoku rozwojowego dziecko wykrywa nowe sposoby łączenia schematów myślowych. Podczas kąpieli uderza różnymi przedmiotami w wodę, obserwując efekt. Potrafi dostrzec powiązania między zdarzeniami. Po schowaniu zabawki wie, że ona istnieje, mimo że jej nie widzi i próbuje po nią sięgać. Potrafi burzyć i budować proste konstrukcje z klocków. Dopasowuje kształt klocka do otworu. Próbuje samodzielnie posługiwać się łyżeczką. Mowa bierna i czynna rozwija się intensywnie. Pojawiają się pierwsze słowa i zdarzają się proste zdanie. Sprawność lokomocyjna jest coraz większa. Poznawanie świata odbywa się za pomocą wszystkich zmysłów. Podczas tego skoku rozwojowego może pojawić się rozchwianie emocjonalne, drażliwość i wrażenie jakby dziecko zapomniało o nabytych wcześniej umiejętnościach. Ten skok rozwojowy minie po kilu dniach, podobnie jak wszystkie wcześniejsze.

Jako uzupełnienie tematu pragnę Państwu zaproponować Serię krótkich filmów na kanale YouTube „POROZMAWIAJMY…”. która zawiera 8 odcinków, w nich opowiadam o skokach rozwojowych w pierwszym roku życia dziecka.

www.youtube.com/channel/UC4kithHQ5blapGs2IK7x_5w?view_as=subscriber

Polecam również fanpage: Bawię Uczę Doradzam www.facebook.com/dzieckokreatywne

Źródło:

  • Maria Żebrowska, Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa 1986
  • http://tematy.edziecko.pl/szukaj/edziecko/skoki+rozwojowe