Miesiąc: grudzień 2018

25 dziecięcych zabaw stymulujących czucie powierzchniowe

Czuciem określamy nieuświadomione zjawiska w obrębie naszego organizmu. W węższym znaczeniu to pojęcie jest ograniczone głównie do czucia somatycznego, czyli doznań wywołanych podrażnieniem receptorów w skórze tzw. czucie skórne, czyli powierzchniowe.

Dotyk, inaczej określany jako układ czuciowy, jest uznawany za jeden ze zmysłów. Jest kombinacją sygnałów przesyłanych przez komórki reagujące na ciepło lub zimno, nacisk oraz uszkodzenie-ból. Receptory zmysłu dotyku mieszczą się w skórze. Wśród narządów czucia można wyróżnić: narządy czucia głębokiego, które opiszę w kolejnej publikacji oraz narządy czucia powierzchniowego, które przedstawię niżej.

Narządy czucia powierzchniowego znajdują się w skórze w postaci tzw. ciałek odbierających wrażenia dotykowe, ciepła, zimna, nacisku, pieczenia, swędzenia itp. Są rozmieszczone nierównomiernie. Największe ich skupisko znajduje się w obrębie głowy, w szczególności, na wargach oraz na opuszkach palców i podeszwach stóp. Najmniej jest ich w skórze grzbietu i łokci. Bodźce z receptorów czuciowych w skórze docierają w głąb mózgu nerwami czuciowymi.

Dotyk jest ważnym zmysłem, którym dziecko poznaje świat. Zabawy stymulujące czucie powierzchowne są dla dziecka bardzo atrakcyjne. Przy nadwrażliwości dotykowej mogą jednak wywoływać dyskomfort. Nie należy zmuszać wtedy do takich aktywności. Zabawy trzeba dobierać do możliwości rozwojowych dziecka i jego upodobań. Zabawa zawsze powinna dawać radość. Oto przykłady zabaw stymulujących czucie powierzchniowe:

  1. Zabawy polegające na dotykanie, głaskaniu niemowlaka podczas zabiegów pielęgnacyjnych
  2. Zabawy w czasie kąpieli
  3. Zabawy manipulacyjne zabawkami o różnej fakturze
  4. Zabawy na ścieżce sensorycznej: określanie faktur i upodobań do danych powierzchni, zgadywanie na czym stoi
  5. Zabawy z woda ciepłą i zimną: mieszanie, określanie optymalnej temperatury dla dłoni, stóp, buzi, łokci
  6. Zabawa w ciepłej parafinie
  7. Worek niespodzianek. Dziecko sięga ręką do worka, wybiera przedmiot i odgaduje co to jest przed wyjęciem go
  8. Zabawa z dotykowymi panelami ściennymi
  9. Chodzenie po piasku
  10. Zabawy z piaskiem kinetycznym
  11. Zabawy z masami plastycznym
  12. Zabawy w błocie
  13. Zabawy w basenie z piłeczkami, szukanie wśród piłek przedmiotów, segregowanie piłeczek
  14. Zabawy z piórkami: układanie kompozycji, porzucanie i łapanie
  15. Zabawy z materiałami sypkimi typu: kasza, groch, mąka, fasola, żołędzie, kasztany, orzechy
  16. Malowanie rękami
  17. Zabawy sorterami
  18. Pisanie lub rysowanie po plecach palcami i zgadywanie „Co to?”
  19. Rzucanie i łapanie piłeczek o różnych fakturach
  20. Zabawa w śnieżki
  21. Układanie rozsypanek obrazkowych
  22. Układanie historyjek obrazkowych
  23. Gra w domino
  24. Zabawy klockami magnetycznymi
  25. Wyrabianie ciasta drożdżowego lub innego

W następnym wpisie przedstawię 25 dziecięcych zabaw stymulujących czucie głębokie.

Źródło:

  • Marta Baj-Lieder, Agnieszka Borowska-Kociemba, Kręć się, biegaj, baw się z nami, Gdańsk 2016
  • Klaudia Piotrowska Madej, Agnieszka Żychowicz, Smart Hand Model, Gdańsk 2017
  • Jean Ayres, Dziecko, a integracja sensoryczna, Gdańsk 2015
  • Integracja Sensoryczna, kwartalnik PSTIS
  • Maria Borkowska, Kinga Wagh, Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa 2010
  • Maria Żebrowska, Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa 1986
  • https://www.nhs.uk/start4life

25 dziecięcych zabaw stymulujących zmysł równowagi

 

Prawidłowo funkcjonujący zmysł równowagi jest konieczny do kontrolowania postawy ciała i efektywnego planowania motorycznego. Rodzice mogą, poprzez ulubione zabawy swojego dziecka oraz przez proponowanie nowych aktywności, np. tych podanych niżej, wspierać umiejętności równoważne swojej pociechy. Dzieci, które są mało aktywne fizycznie, lubią dużo czasu spędzać, np. siedząc przed telewizorem, są narażone na niedobór wrażeń potrzebnych do kształtowania prawidłowego zmysłu równowagi.

Zmysł równowagi znajduje się w uchu wewnętrznym. Ucho wewnętrzne złożone jest z błędnika kostnego i błoniastego. Błędnik kostny stanowi złożony układ połączonych ze sobą przewodów – przedsionka, ślimaka i trzech kanałów półkolistych. W ich wnętrzu znajdują się elementy błędnika błoniastego, które są wypełnione cieczą wodnistą tzw. śródchłonką. Błędnik zawiera nabłonki zmysłowe zarówno dla narządu słuchu jak i równowagi. Poruszanie głową wprowadza śródchłonkę w ruch. To pobudza komórki zmysłowe znajdujące się w obrębie błędnika, które poprzez połączenie z układem nerwowym przesyłają informację do mózgu o wykonanym ruchu. Zmysł równowagi nazywany jest również układem przedsionkowym. Układ ten, współpracując na poziomie przetwarzania, z pozostałymi układami sensorycznymi, pozwala na prawidłowe reakcje posturalne naszego organizmu względem grawitacji. Pomaga budować prawidłowy schemat ciała. Integracja układu przedsionkowego rozpoczyna jeszcze przed urodzeniem i trwa wiele lat. Pierwsze 8 lat, to najlepszy czas do intensywnego stymulowania układu przedsionkowego Ważną rolę w tym procesie odgrywa aktywność ruchowa dziecka, którą powinno mu zapewnić najbliższe środowisko. Zdolności równoważne mają ogromne znaczenie dla ogólnego rozwoju i uczenia się dziecka. Zdolności te przejawiają się w równowadze statycznej i dynamicznej. Prawidłowy ruch gałek ocznych, potrzebny do nauki czytania i pisania jest wynikiem prawidłowo działającego układu przedsionkowego.

Zaburzenia funkcjonalne w obrębie tego układu powodują, że dzieci bywają apatyczne, znudzone, niechętne do zabaw ruchowych z innymi dziećmi, sprawiają wrażenia niezdarnych, mogą się izolować od grupy rówieśniczej, mieć niską samoocenę. Bywa, że same dążą do autostymulacji np. bujają się na krzesłach, kręcą się, upuszczają przedmioty, by po nie sięgnąć, co jest błędnie odbierane jako złe zachowanie. Lubią wesołe miasteczka i place zabaw, nie chcą zejść z huśtawki. Zaburzona integracja sensoryczna możne być jedną z przyczyn kłopotów z uczeniem się, emocjami, zachowaniem i sprawnością ruchową dziecka. Niepokojące objawy należy skonsultować ze specjalistą zaburzeń SI.

Przykłady zabaw stymulujących zmysł równowagi należy dobierać do wieku, możliwości motorycznych i zainteresowań dziecka. Nie należy przedawkowywać wrażeń ruchowych. Komfort dziecka podczas takich zabaw jest bardzo ważny.

  1. Noszenie na rękach, w chuście, w nosidełku
  2. Kołysanie do snu
  3. Kołysanie w kocu
  4. Zabawy na dmuchanym zamku
  5. Huśtanie na różnego rodzaju huśtawkach, bujaczkach
  6. Zjeżdżanie na zjeżdżalniach
  7. Wożenie w wózkach, na sankach, na kocykach
  8. Turlanie się po podłodze
  9. Turlanie się w beczce
  10. Zabawa w rodeo-rodzic jest mustangiem
  11. Stanie na jednej nodze na niestabilnym podłożu-poduszce, wałku i rzucanie oraz łapanie w tej pozycji piłki, woreczka, pluszaka itp.
  12. Zabawy na karuzeli
  13. Zabawy na trampolinie
  14. Zabawy na dużej piłce
  15. Jazda na deskorolce, rolkach, wrotkach, łyżach, nartach, snowboardzie
  16. Zabawy na podwieszonej dętce
  17. Chodzenie po linowej drabince
  18. Wspinanie się po linie
  19. Zabawy w hamaku
  20. Ćwiczenia na trapezie
  21. Ćwiczenia na drążkach
  22. Zabawa na huśtawce typu konik, desce równoważnej, dysku równoważnym
  23. Tor przeszkód po równoważniach z asekuracją lub bez
  24. Jazda na kucyku, na koniu
  25. Zorbing

W następnym wpisie przedstawię 25 dziecięcych zabaw symulujących czucie powierzchniowe.

Źródło:

  • Marta Baj-Lieder, Agnieszka Borowska-Kociemba, Kręć się, biegaj, baw się z nami, Gdańsk 2016
  • Klaudia Piotrowska Madej, Agnieszka Żychowicz, Smart Hand Model, Gdańsk 2017
  • Jean Ayres, Dziecko, a integracja sensoryczna, Gdańsk 2015
  • Integracja Sensoryczna, kwartalnik PSTIS
  • Weronika Sherborne, Ruch rozwijający, Warszawa 2002
  • Maria Borkowska, Kinga Wagh, Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa 2010
  • https://www.nhs.uk/start4life

25 dziecięcych zabaw stymulujących zmysł słuchu

Zmysł słuchu to zdolność odbierania fal dźwiękowych przez organizm człowieka. Narządem słuchu jest ucho a receptorem dźwięków jest narząd spiralny, zwany też narządem Cortiego, umiejscowiony w uchu wewnętrznym. 

Zmysł ten odpowiada również za zdolność rozróżniania dźwięków z otoczenia. Budowa ucha obejmuje: ucho zewnętrzne, środkowe oraz wewnętrzne. Ucho u człowieka odbiera fale dźwiękowe, które później są przekształcane w drgania mechaniczne i dalej  w impulsy nerwowe.  Z ucha wewnętrznego informacja o usłyszanym dźwięku dociera do mózgu, za pośrednictwem nerwów słuchowych. Ucho zewnętrzne i środkowe należą wyłącznie do narządu słuchu. Ucho wewnętrzne zawiera receptory zarówno dla narządu słuchu jak i równowagi.

Zmysł słuchu aktywizuje się bardzo wcześnie, bo już w okresie prenatalnym odbiera wiele bodźców: bicie serca matki, jej głos i inne dźwięki z otoczenia. W 20 tygodniu życia płodowego słuch działa prawie tak samo jak u dorosłego. Maluszek w tym czasie odbiera bodźce akustyczne i potrafi je odróżniać. Słysząc muzykę i inne dźwięki, reaguje zmianami aktywności ruchowej. Badania wykazują, że od 17 tygodnia ciąży, płód odpowiada na muzykę ruchami. U bliźniąt dwujajowych reakcje ruchowe na tę samą melodię bywają różne. Od 8 miesiąca życia płodowego, dziecko odróżnia głos matki i innych osób. W tym czasie stwierdza się korzystny wpływ muzyki, a zwłaszcza śpiewu mamy, na rozwój dziecka, w szczególności na jego rozwój psychiczny, intelektualny i oczywiście rozwój inteligencji muzycznej.

Po urodzeniu, z wyizolowanego i wytłumionego środowiska w brzuszku mamy, dziecko dostaje się do świata pełnego różnorodnych dźwięków. Obecność płynów płodowych w przewodach słuchowych noworodków jest naturalną ochroną przed nadmiarem i intensywnością bodźców dźwiękowych. W tym okresie maluszek reaguje na dźwięki specyficznymi reakcjami ruchowymi i zmianą tętna. Z czasem, niemowlę sprawia wrażanie koncentrowania się na dźwiękach.

Stymulację zmysłu słuchu dziecka najlepiej oprzeć na naturalnych odgłosach i maksymalnie wyeliminować dźwięki cyfrowe. Podczas zabaw stymulujących zmysł słuchu dziecko ma okazję ćwiczyć aparat mowy.

Podane niżej propozycje zabaw należy dobierać do wieku, możliwości i upodobań dziecka.

  1. Słuchanie muzyki przez mamę w ciąży, mówienie do dzidziusia w brzuszku
  2. Mówienie do dziecka, śpiewanie mu kołysanek
  3. Zabawy grzechotkami i zabawkami dźwiękowymi
  4. Zabawy wibrującymi zabawkami
  5. Słuchanie odgłosów przyrody
  6. Zabawa: „Jak robi kotek? Jak robi piesek?…”
  7. Słuchanie muzyki relaksacyjnej, klasycznej
  8. Zabawy wodą: pluskanie rękami, przelewanie z pojemnika do pojemnika, potrząsanie pojemnikiem z wodą
  9. Zabawy puszkami szmerowymi
  10. Zabawy butelkami, pojemnikami, wypełnionymi grochem, fasolą, kaszą, makaronem, guzikami,
  11. Zabawy instrumentami: muzykowanie, wystukiwanie rytmu na instrumentach
  12. Tworzenie własnych instrumentów z pojemników, tub, butelek i materiałów sypkich, bębenków z dużych i małych pojemników i z różnych materiałów, kołatki i dzwoneczki z pojemników, pudełek, sznurka i koralików itp.
  13. Przesypywanie materiałów sypkich do pojemników z różnych materiałów
  14. Delikatne opukiwanie głowy opuszkami palców
  15. Zabawy w echo
  16. Zabawy gwizdkami
  17. Konkurs piosenki dla wszystkich domowników
  18. Wypełnienie balonu grochem i zabawa nim
  19. Śpiewanie piosenek z tupaniem i klaskaniem
  20. Odszukiwanie tykającego minutnika lub budzika
  21. Zabawy z kamertonem
  22. Zgadywanka „Jaki to instrument”
  23. Zabawa w naśladowanie głosów zwierząt i ludzi
  24. Nauka ze słuchu rymowanek, wyliczanek, wierszyków na pamięć
  25. Udział w koncertach muzycznych

W następnym wpisie zaproponuję 25 zabaw dziecięcych stymulujących zmysł równowagi.

Źródło:

  • Marta Baj-Lieder, Agnieszka Borowska-Kociemba, Kręć się, biegaj, baw się z nami, Gdańsk 2016
  • Klaudia Piotrowska Madej, Agnieszka Żychowicz, Smart Hand Model, Gdańsk 2017
  • Integracja Sensoryczna, kwartalnik PSTIS
  • Maria Borkowska, Kinga Wagh, Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa 2010
  • Maria Żebrowska, Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa 1986
  • https://www.nhs.uk/start4life
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82uch

25 dziecięcych zabaw stymulujących zmysł wzroku

Zmysł wzroku pozwala na odbieranie bodźców świetlnych przez organizm człowieka. Do pobudzenia tego zmysłu wystarczy jeden foton. Receptory wzroku znajdują się w siatkówce oka. Z komórek zwojowych siatkówki odchodzą nerwy wzrokowe, które przewodzą impuls nerwowy do dalszych struktur mózgu. Skomplikowany mechanizm zmysłu wzroku jest bardzo ważnym kanałem odbierania świata. Prawidłowo działający, ma ogromny wpływ na nasze funkcjonowanie.

Wzrok noworodka jest jednym z najsłabiej rozwiniętych zmysłów. W pierwszych tygodniach życia dziecko dobrze widzi przedmioty znajdujące się w odległości 20–30 cm od swojej twarzy. Lepiej dostrzega to co znajduje się na obrzeżach pola widzenia, niż to co ma w centrum.

W tym okresie dziecko odbiera świat w dwóch wymiarach. Nie potrafi jeszcze dokładnie ocenić, co jest bliżej, a co dalej. Początkowo niemowlę nie rozróżnia kolorów, widzi jedynie kontrastowe zestawienia bieli i czerni, pod warunkiem, że są to obiekty duże i wyraźne.

Z biegiem dni to się zmienia i niemowlę zaczyna powoli odróżniać inne barwy. Stopniowo będzie nabywać kolejne umiejętności związane z widzeniem. Będzie potrafiło zatrzymać na chwilę wzrok na jaskrawoczerwonej zabawce, którą rodzic będzie przesuwał mu przed oczami.  Następnie zacznie odróżniać czerwień i zieleń. W wieku 3 miesięcy rozpozna kolor żółty, miesiąc później – niebieski, tylko pod warunkiem, że będą one intensywne, a przedmioty w tych kolorach duże. Z każdym miesiącem życia sprawność ruchowa i sprawność widzenia będą coraz lepsze.

Podawanie niemowlętom i małym dzieciom do zabawy smartfonów, tabletów i innych urządzeń digitalnych  niesie ryzyko przestymulowania niedojrzałego układu nerwowego. Szybko zmieniające się i agresywne bodźce wzrokowe, pojawiające się w grach, reklamach, bajkach oraz grających multimedialnych zabawkach atakują rozwijający się mózg dziecka. Bodźce te są przetwarzane w prawej półkuli mózgu, której wysoka aktywność prowadzi do hamowania rozwoju lewej półkuli, odpowiedzialnej m.in. za rozwój mowy oraz myślenia dziecka.

Maluszek poddawany nadmiernemu bodźcowaniu wzrokowemu urządzeniami cyfrowymi może wykazywać w przyszłości cechy nadmiernej pobudliwości.  Dynamiczny proces rozwoju dziecka należy wspierać  szeroką gamą dziecięcych zabaw stymulujących zmysł wzroku. Zabawy te jednak nie powinny opierać się na wykorzystaniu rożnego rodzaju monitorów.

Podane przykłady zabaw należy dobierać odpowiednio do wieku dziecka i jego możliwości rozwojowych oraz wrażliwości na bodźce wzrokowe.

1.    Stabilne zamontowanie dużych obiektów ( zabawek, plansz) białych i czarnych na brzegu łóżeczka noworodka

2.    Przyczepienie do ramy łóżeczka niemowlaka plansz z wzorami czarno-białymi.

3.    Zamontowanie karuzeli z pozytywką z czarno-białymi elementami

4.    Zawieszenie nad łóżeczkiem niemowlaka lub playmatą dużych figur geometrycznych w intensywnych, jednolitych barwach, np. zielone koło, żółty kwadrat, czerwony trójkąt.

5.    Umieszczenie w zasięgu pola widzenia mobilnej zabawki, wydającej dźwięki

6.    Obserwacja zmieniających się obrazów w wodnych lampach- kolumna wodna

7.    Zabawy ze światłem w zaciemnionym pomieszczeniu.

8.    Manipulacje oświetlonymi światłowodami

9.    Łapanie rękoma baniek mydlanych

10.  Wykorzystanie w zabawach pryzmatów i kolorowych folii

11.   Zabawy z latarką (nie laser) – śledzenie światełka wzrokiem, rysowanie światłem po ścianie, nazywanie oświetlonych przedmiotów, goniące się dwa światełka.

12.   Zabawy z użyciem kolorowych przeplatanek- robimy warkoczyki lalce, robimy linę okrętową

13.  Układanie puzzli, układanek, rozsypanek obrazkowych

14.   Budowanie z klocków według wzoru

15.    Zabawy farbami-mieszanie kolorów

16.    Segregowanie piłeczek w basenie z kulkami według kolorów

17.    Wyszukiwanie elementów w produktach sypkich takich jak: kasza, ryż, groch.

18.    Zabawa w rzucanie i łapanie piłeczki lub innego bezpiecznego przedmiotu

19.    Zabawy z wstążką przy muzyce, obserwacja ruchu wstążki

20.   Zabawa kalejdoskopem

21.    Teatr cieni

22.    Szukanie kart tworzących pary

23.    Odbijanie ręką, kijem lub paletką przedmiotu zawieszonego na sznurku

24.    Obserwacja na żywo rozgrywek sportowych, w których jest piłka- tenis, futbol, siatkówka, koszykówka, piłka plażowa, wodna itp.

25.    Udział w grach zespołowych

W następnym wpisie zaproponuję 25 zabaw dziecięcych stymulujących zmysł słuchu.

Źródło:

  • Marta Baj-Lieder, Agnieszka Borowska-Kociemba, Kręć się, biegaj, baw się z nami, Gdańsk 2016
  • Klaudia Piotrowska Madej, Agnieszka Żychowicz, Smart Hand Model, Gdańsk 2017
  • Jean Ayres, Dziecko, a integracja sensoryczna, Gdańsk 2015
  • Integracja Sensoryczna, kwartalnik PSTIS
  • Weronika Sherborne, Ruch rozwijający, Warszawa 2002
  • Maria Borkowska, Kinga Wagh, Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa 2010
  • https://www.nhs.uk/start4life
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wzrok