Miesiąc: listopad 2021

Osiągnięcia rozwojowe okresu niemowlęcego

Osiągnięcia okresu noworodkowego zostały przedstawione w poprzednim wpisie.

W tym przedstawię najważniejsze osiągnięcia rozwojowe, które pojawią się do ukończenia pierwszego roku życia.

Rozwój psychoruchowy w tym okresie przebiega bardzo intensywnie. Niemowlę z tygodnia na tydzień będzie prezentowało nowe umiejętności.

Rozwój motoryczny w ciągu pierwszego roku będzie spektakularny. Kontrola postawy ciała, lokomocja, chwytanie i manipulacja zrobią wielki postęp.

Rozwój każdego dziecka przebiega indywidualnie. Podane niżej informacje są skróconym opisem dynamiki rozwoju niemowlaka.

W trzecim miesiącu życia dziecko potrafi sztywno trzymać głowę podniesioną do pozycji pionowej. W tym czasie zaczyna przewracać się z pleców na bok i na brzuch. W piątym i szóstym miesiącu będzie potrafiło to wykonać w odwrotnym kierunku, czyli z brzucha na plecy.

Zazwyczaj w ósmym miesiącu pojawia się umiejętność pełzania i próby siadania. W następnym miesiącu może pojawić się raczkowanie i próby wstawania z przytrzymywaniem się czegoś.

Około 10 miesiąca maluszek potrafi stać trzymając się stabilnego oparcia. Około pierwszych urodzin następuje próba samodzielnego chodzenia.

W pierwszym roku życia widać intensywny postęp sprawności i umiejętności chwytania i spostrzegania wzrokowego. Szczegółowy opis tych sfer rozwoju w okresie niemowlęcym znajdziecie we wcześniejszych publikacjach. (kliknij we frazy z podkreśleniem).

Koordynacja tych wszystkich umiejętności jest możliwa dzięki prawidłowemu rozwojowi spostrzegania i myślenia.

Myślenie na tym etapie życia jest sensoryczno-motoryczne. Doświadczanie zmysłami otaczającego świata i umiejętności ruchowe pozwalają dziecku odbierać rzeczywistość i rozumieć tożsamość obiektów w swoim otoczeniu. Tworzy się baza pod przyszłe pojęcia. Maluszek ma naturalną potrzebę poznawania świata i doświadczania go.

W skrótowy i przystępny sposób prezentuję zdolności umysłowe okresu niemowlęcego w serii filmów o skokach rozwojowych. Zachęcam do zapoznania się z nimi: https://www.youtube.com/watch?v=Jqwdj6DfKJY&list=PLHCgedtQN812LTrjqQ3fSGPXmfZYchE0d&index=2&ab_channel=MonikaPaczkowska

Pierwszy rok życia jest ważny dla rozwoju mowy. Na początku dziecko posługuje się pozawerbalnymi formami komunikacji. Do komunikacji służy mu płacz, śmiech, spojrzenia, mimika, gesty, ruchy ciała, pojawiają się wokalizacje. Pod koniec pierwszego roku życia pojawia się gest wskazywania ręką i palcem. To bardzo poprawia skuteczność komunikacji.

Rozwój emocjonalny jest w tym okresie bardzo intensywny i ma ogromne znaczenia dla dalszego rozwoju sfery psychicznej dziecka i później dorosłego. To czas wytwarzania więzi i najbliższą osobą oraz z innymi ludźmi.

Początkowo dwie emocje są dominujące: zadowolenia i niezadowolenie.  Pod koniec pierwszego roku życia dziecko potrafi wyrażać radość, miłość, zazdrość, Są to jednak stany nietrwałe i bardzo zmienne. Emocje te są wynikiem interakcji z dorosłymi. Jeśli matka będzie często reagowała pozytywnymi emocjami w kontakcie z maluszkiem, tym chętniej ono będzie odwzajemniało podobne stany.

Już w pierwszym miesiącu życia maleństwo może reagować na niepokój lub podniecenie matki i w odpowiedzi odmawiać przyjmowania pokarmu.

W drugim miesiącu reaguje pozytywnie na pieszczotliwe mówienie. Uspokaja się tym. Pojawia się ożywianie na kontakt z inną osobą. Zaczyna odwzajemniać uśmiech. Około czwartego miesiąca życia niemowlę reaguje niezadowoleniem, gdy dorosły nie zwraca na niego uwagi. W kolejnych miesiącach może pojawić się lęk separacyjny. Dziecko boi się nieznanych osób i potrzebuje do uspokojenia obecności mamy. Pod koniec pierwszego roku życia maluszek próbuje zwrócić uwagę na siebie gaworząc lub płacząc. Pojawia się naśladowanie ruchów dorosłego i pierwsze próby wspólnej zabawy.

Pierwszy rok życia to czas kształtowania się przywiązania do opiekuna. Jest ono niezbędne do prawidłowego dalszego rozwoju.

 Źródła:

Cieszyńska J., Korendo M.; Wczesna interwencja terapeutyczna; Kraków, 2018

Kornas-Biela D.; Okres prenatalny (w) Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia; (red) Harwas-Napierała B., Trempla J.; PWN Warszawa 2004

Vasta R.,Haith M. M., Miller S. A.; Psychologia dziecka; WSiP Warszawa 1995

Osiągnięcia rozwojowe w okresie noworodkowym

Tuż po urodzeniu dziecko przystosowuje się do całkiem innych warunków niż znało dotychczas.

Jaka szkoda, że nic nie możemy przypomnieć sobie z tego okresu. Jednak przeżycia są autentyczne i myślę, że pamięć o nich jest gdzieś w mózgu zapisana. Nie potrafimy jej uaktywnić w znany nam sposób.

Zmiana temperatury to prawdopodobnie pierwsze istotne wrażenie noworodka. Pojawia się nowy sposób oddychania. Wiąże się z nim zazwyczaj pierwszy krzyk malca, który jest wyczekiwany i mamy zapamiętują go na całe życie. Już w pierwszej dobie pojawia się nowy sposób jedzenia i wydalania. Są to duże zmiany jak na tak krótki okres życia.

Te umiejętności są wpisane w naturę człowieka. Zdrowy noworodek radzi sobie z nimi zazwyczaj bezproblemowo. Tuż po urodzeniu dziecko przechodzi pierwszy formalny test, który ocenia poziom jego rozwoju. Skala Appgar służy do oceny podstawowych funkcji organizmu noworodka. Określa się w niej oddech, czynność serca, zabarwienie skóry, napięcie mięśniowe i odruchy. Niski wynik w Skali Appgar może wskazywać na konieczność natychmiastowego zastosowania specjalistycznej opieki medycznej. W przyszłości dzieci z takim wynikiem powinny być obserwowane pod kątem ewentualnych opóźnień rozwojowych.

W pierwszym miesiącu życia dziecko śpi przeciętnie 16-18 godzin na dobę. Nie istnieje jeszcze rytm dnia i nocy. W tym okresie jest trudno dostrzec spektakularne umiejętności maluszka. Prawidłowe karmienie i sprawnie działające inne funkcje fizjologiczne, brak dolegliwość są pewnym osiągnięciem rozwojowym, które młodzi rodzice bardzo sobie cenią.

W tym okresie działają wszystkie zmysły. Będą dalej rozwijać się i doskonalić wraz z naturalną aktywnością dziecka. Noworodek jest wrażliwy na zapachy, dźwięki, dotyk i zmiany położenia ciała, czyli zmysł równowagi. Każdy dyskomfort w tym zakresie będzie manifestowany przez maluszka w specyficzny dla niego sposób. Mama uczy się swojego dziecka, dostraja się do niego. Dziecko dostraja się do niej. Buduje się silna więź.

Najsłabiej działa zmysł wzroku. Dziecko widzi nieostro, nie rozróżnia kolorów. Pod koniec okresu noworodkowego jest już duży progres. Dziecko zaczyna wyodrębniać w swoim polu widzenia twarz mamy. W tym okresie warto umieszczać w przestrzeni, którą maluszek ogarnia wzrokiem obiekty czarno-białe o wyrazistych konturach i kształtach. Najlepiej na sztywnych kartkach.

Aktywność ruchowa głównie opiera się na odruchach bezwarunkowych. Są niezbędne w tej fazie i świadczą o prawidłowym rozwoju. Zwykle zanikają w drugim półroczu życia.

Typowe odruchy dla okresy noworodkowego

Odruch Babińskiego. Polega na unoszeniu dużego palca u stopy, gdy drażnimy tę stopę, na przykład dotkniemy kilka razy w sposób wyrazisty lub połaskoczemy.

Odruch Moro. Niespodziewany ruch dzieckiem wywołuje u niego gest obejmowania. Najpierw rączki i nóżki unoszą się i następnie przyciągają się do tułowia w geście przypominającym obejmowanie.

Odruch chwytny. Noworodek potrafi zacisnąć dłoń na przedmiocie i mocno trzymać. Włożenie małego palca rodzica w dłoń dziecka spowoduje odruch chwytny i silne trzymanie za tego palca. Patrz zdjęcie.

Odruch marszu automatycznego. Można to najlepiej zaobserwować podczas badań kontrolnych w gabinetach pediatrycznych. Lekarz trzymając dziecko w dłoniach dotyka jego stopą do podłoża. Maluszek wykonuje ruch kroczenia.

Odruch toniczno-szyjny. Możecie zauważyć, gdy leżące dziecko odwróci głowę. Prostują się kończyny po stronie, w którą zwróciła się twarz dziecka a po drugiej stronie zginają się.

Niektóre odruchy pozostają na długo. Odruch ssania, połykania, wydalania, odruch mrugania i kilka innych towarzyszą nam całe życie.

Faza noworodkowa to czas ogromnych zmian w życiu dziecka, rodziców i całej rodziny. Zmienia się prawie wszystko. To czas regeneracji kobiety po porodzie w odniesieniu do jej ciała i psychiki (Baby blues). Należy dać sobie możliwie najlepsze warunki do przejścia przez ten okres. To zaprocentuje w przyszłości.

Następne wpisy będą o osiągnięciach okresu niemowlęcego.

Źródła:

Kornas-Biela D.; Okres prenatalny (w) Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia; (red) Harwas-Napierała B., Trempla J.; PWN Warszawa 2004

Vasta R.,Haith M. M., Miller S. A.; Psychologia dziecka; WSiP Warszawa 1995

Osiągnięcia rozwojowe przed urodzeniem

W odpowiedzi na sugestie wielu młodych rodziców, przedstawiam mini przewodnik po okresach rozwojowych dziecka. Pierwsza część dotyczy okresu prenatalnego.

Pozwoli on na uporządkowanie wiedzy o rozwoju we w czesanych etapach życia człowieka. Może być pomocny w rozróżnianiu normy od patologii.

Podkreślam jednak, że diagnozowanie na własną rękę jest nierozsądnym działaniem z wielu powodów. W sytuacji wątpliwości należy zwrócić się do profesjonalisty od rozwoju dziecka (lekarz, psycholog, pedagog) i tam uzyskać fachowe wsparcie w tym zakresie.

Opisane osiągnięcia rozwojowe są reprezentacją niektórych możliwości dziecka w określonym czasie jego życia. Jakość i zakres tych umiejętności oraz konkretny czas występowania zależą o indywidualnych predyspozycji. Różnice indywidualne są normą.

Od momentu połączenia się komórki jajowej i plemnika rozpoczyna się rozwój człowieka.

Okres prenatalny dzieli się na trzy fazy.

Faza jajowa

W chwili zapłodnienia komórka jajowa dostaje od plemnika 23 chromosomy. Własnych posiada również 23. To te od mamy. Z takim kompletnym wyposażeniem komórka dzieli się bardzo szybko. Rozwija się nowy organizm. Wędruje przez jajowód w stronę macicy, by tam zagnieździć się. Ta faza trwa około dwóch tygodni.

Faza embrionalna

Trwa od około drugiego tygodnia do około ósmego tygodnia od zapłodnienia. Następuje wtedy intensywny rozwój poszczególnych narządów embrionu. Tworzy się worek owodniowy, pępowina i łożysko.

Faza płodowa

Trwa od dziewiątego tygodnia, praktycznie, do końca ciąży. Rozwijają się i doskonalą narządy wewnętrze i zewnętrzne. Od około 6 – 7 miesiąca życia płód staje się gotowy do funkcjonowania poza organizmem mamy.

Co „potrafi” dziecko w brzuchu u mamy?

Potrafi to jest być może przesadzone określenie. Chodzi bardziej o aktywności, które wykazuje dziecko w okresie życia płodowego.

Opisem sensomotorycznego zachowania się w tym okresie zajmuje się psychologia prenatalna. Podmiotem jej badań jest dziecko w kontekście jego środowiska fizycznego, osobowego i społecznego. Istotnymi elementami są rodzice. Ich stosunek do rodzicielstwa czy sytuacja prawna.

I miesiąc

Embrion ma pół centymetra długości. Kształtują się kręgi, głowa i jama ustana. Tworzą się pierwsze komórki nerwowe. Pojawiają się pierwsze ruchy serca. Powstają zawiązki narządów wewnętrznych: oczu uszu, nosa, mięśni i kończyn.

II miesiąc

Embrion ma 3 centymetry długości i przypomina „miniaturowego człowieka”. Pojawiają się ruchy wygięcia grzbietu. Zaczyna współdziałać układ mięśniowy i nerwowy. Tak tworzą się pierwsze odruchy nerwowe. Pojawia się wrażliwość dotykowa warg. Rozwija się oko a także tkanka chrzęstna i mięśniowa. Tworzą się zawiązki stóp dłoni i palców oraz zębów. Pojawiają się zawiązki narządów płciowych. Ustala się wtedy tożsamość gonadalna płciowa.

III miesiąc

Płód osiąga 7 i pół centymetra długości. Ma dziecięce proporcje twarzy. Jest w pozycji częściowo wyprostowanej. Doskonali się zmysł dotyku. Zauważalne są niezależne ruchy kończyn także ruchy klatki piersiowej. Maluch ćwiczy ssanie. Nabieranie do ust wód płodowych jest świetnym treningiem mięśni. W tym czasie aktywność EEG jest już charakterystyczna dla człowieka. Rozwijają i doskonalą się narządy wewnętrzne.

IV miesiąc

Płód ma zwykle 25 centymetrów długości i przyrasta jego masa. Zaczyna magazynować się tkanka tłuszczowa. Potrafi prosto trzymać głowę. Ćwiczy ruchy związane z oddychaniem, chwytaniem. Wykazuje wrażliwość dotykową całego ciała. Reaguje ruchem na nieprzyjazne bodźce.

V miesiąc

„Wzrost” 30 centymetrów. Pojawia się interakcja z mamą. Maluszek porusza się wyraźnie, kopie może mieć czkawkę. Mama poprzez pocierania, głaskanie może sprowokować do aktywności swoje dziecko. Trwa trening ssania. Płód reaguje przyspieszoną akcją serca, ruchami ciała lub oczami na zmiany temperatury, dźwięków, światła, wibracji. Ma aktywne kubki smakowe.

VI miesiąc

Aktywność zależy od bodźców zewnętrznych. Ruchy stają się silniejsze. Następuje zharmonizowanie aktywności matki i dziecka. Maluch uczy się naprzemiennych aktywności. Wyraźnie reaguje na dźwięk i światło. W tym okresie otwiera się szpara powiekowa. Dojrzewają narządy wewnętrzne. Zachodzi mielinizacja włókien nerwowych. Powstają niektóre odruchy bezwarunkowe.

VII i VIII miesiąc

Doskonali się układ nerwowy. Tworzą się nowe połączenia w mózgu. Dziecko korzysta z wzorców pamięciowych.  Ruchy stają się precyzyjniejsze. Można zauważyć odruchy wrodzone: ssania, kroczenia, chwytu Moro. Dojrzewa zmysł równowagi. Skóra staje się wygładzona i zaróżowiona.

IX miesiąc

Na dwa tygodnie przed porodem wzrost płodu zatrzymuje się. Maluszek jest aktywny ruchowo, chociaż jest mu coraz ciaśniej. Przygotowany i dobrze rozwinięty płód czeka na poród.

Po porodzie następuje kontynuacja procesów rozwojowych. Będą pojawiać się nowe umiejętności oraz doskonalić te zdobyte w okresie prenatalnym.

W następnym wpisie będzie o fazie noworodkowej.

Źródła:

Kornas-Biela D.; Okres prenatalny (w) Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia; (red) Harwas-Napierała B., Trempla J.; PWN Warszawa 2004

Vasta R.,Haith M. M., Miller S. A.; Psychologia dziecka; WSiP Warszawa 1995