dorośli

Po co czytać dzieciom bajki?

Opowiadanie lub czytanie bajek nierozerwalnie kojarz się z dzieciństwem. Od zarania dziejów rodzice, dziadkowie opowiadali, a w bardziej współczesnych czasach, również czytali bajki swoim podopiecznym.

Bajka to utwór literacki o charakterze moralistycznym. Treść przekazuje wartości etyczne w sposób dosłowny lub domyślny. Jest pisana prozą lub wierszem. Ma krótką zwartą budowę. Postacie występujące w utworze mają wyraźnie zaznaczone cechy. Często są to zwierzęta, zabawki, przedmioty, postacie fantastyczne, czasem rośliny.

W bajce wszystko potrafi ze sobą bezkolizyjnie działać: świat ludzi, zwierząt, roślin i fikcyjnych stworów. Niemalże wszystkie elementy fabuły są poddane animizacji, czyli ożywieniu oraz uosobieniu czyli nadaniu im cech ludzkich. Myślenie magiczne, animizacja, personifikacja są typowe dla dzieci między drugim a siódmym rokiem życia. Grupa maluszków w tym przedziale wiekowym jest szczególnie wdzięczna na odbiór bajek.

W bajce pojawia się wiele metafor. Obiekty i osoby przemieniają się w sposób spektakularny. Dziecko podąża myślami za fabułą bajki i uczy się kojarzyć przyczynę i skutek. Słuchanie bajek pozwala dziecku wychwycić pierwsze reguły moralne. Dobro zwycięża a zło jest ukarane.

Bajka pomaga małemu odbiorcy wejść w świat fantazji i poczuć emocje bohaterów. Rozbudza empatię. Czas spędzony z dziecięcą literaturą buduję piękną więź między małym słuchaczem a dorosłym. Zazwyczaj doskonale pamiętamy kto w dzieciństwie opowiadał lub czytał nam piękne historie. Takie wspomnienia budzą miłe i ciepłe przeżycia.

Terapeutyczna rola bajek

Bajka może relaksować.

Słuchając bajki dziecko może wizualizować pozytywne obrazy, które uspokajają i odprężają. W każdej chwili dziecko może wrócić myślami do bajkowego świata fantazji, na przykład: odcinając się od natrętnych przykrych myśli.

Bajka może być psychoedukacyjna.

Uczy dziecko rozumienia związków przyczynowo skutkowych między wydarzeniami i rodzącymi się w wyniku tego emocjami. Obrazuje inny sposób myślenia, inny punkt widzenia problemu. Oswaja z sytuacją zagrożenia i pokazuje wzory skutecznego działania. Racjonalizuje problem i może być zachętą do rozmowy o sytuacjach trudnych i emocjach, najpierw bohaterów a później własnych. Słuchanie bajek uczy rozumienia zachowań innych ludzi. Rozbudza zainteresowania wykraczające poza własną osobę. Wzbogaca język bierny i czynny. Prowokuje do zadawania pytań i poszukiwania odpowiedzi na nie.

Bajka może być psychoterapeutyczna.

Dostarcza wiedzy jak radzić sobie z trudnymi przeżyciami. Pokazuje różne sposoby rozwiązywania problemów. Redukuje nieprzyjemne napięcia emocjonalne, których dziecko doświadcza w swoim życiu. Mały słuchacz lub czytelnik ma możliwość kompensowania sobie niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych. Utożsamiając się z bohaterem dziecko może wzmacniać poczucie własnej wartości. Uczy się pozytywnego myślenia i kształtowania dobrego nastroju. Bajka może odwrażliwiać, racjonalizować lęki, skłaniać do układania na poziomie dziecka indywidualnego planu rozwiązywania problemów.

Czytanie i słuchanie bajek wpływa pozytywnie na rozwój dziecka w wielu sferach jego życia.

źródła:

Joanna Gładyszewska-Cylulko; Wspomaganie rozwoju dzieci nieśmiałych poprzez wizualizację i inne techniki arteterapii; Kraków 2007

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; Warszawa; 2019

Maria Molicka; Bajki terapeutyczne dla dzieci cz.1 i 2; Poznań 2002

Jak nauczyć dziecko uważnego jedzenia?

Dbałość o prawidłowe nawyki żywieniowe i dobrze zbilansowana dieta dziecka są przedmiotem ogromnych starań świadomych rodziców. Te starania przekładają się na zdrowie i jakość życia maluszków w chwili obecnej jak i w ich życiu dorosłym.

Jednym z elementów dobrych nawyków żywieniowych jest uważne jedzenie.

Umiejętność ta pozwala na świadome i prawidłowe dostarczanie organizmowi materiału budulcowego i energetycznego w formie pokarmu. Jednocześnie daje możliwość zauważania i celebrowania chwili, w której się je.

Możesz nauczyć swoje dziecko, by zwracało uwagę na to co je, w jaki sposób, by rozpoznawało i delektowało się przeróżnymi zapachami i smakami. Możesz pomóc maluchowi zrozumieć jaki wpływ mają smaki a zwłaszcza zapachy na samopoczucie.

Uważne jedzenie może pomóc w zwalczaniu nawyku nadmiernego jedzenia. Pozwala zwrócić uwagę na sytuacje, gdy dziecko bezwiednie podjada, na przykład: przy telewizorze, komputerze, podczas rozmowy z innymi osobami. Czasami dzieci potrafią jeść, niezdrowe rzeczy, tylko dlatego, że są pod ręką. Jedząc je, wyłączają się automatycznie i myślą o innych sprawach niż jedzenie.

Dorośli, ćwicząc uważne jedzenie wspólnie z dziećmi, korzystają z podobnych dobroczynnych efektów tej praktyki.

Proponuję mini trening mindfulness z jedzenia.

Będziecie potrzebować:

Kilku lub kilkunastu minut dla siebie
Spokojnej, przyjaznej przestrzeni typu: pokój, kuchnia, podwórko lub inna przestrzeń na łonie natury
Kilku rodzynek lub suszonej żurawiny, daktyli, ewentualnie kawałków innych owoców. Możecie wykorzystać kawałki czekolady.

Na początek przyjmijcie wygodną pozycję siedzącą i wykonajcie trzy głębokie oddechy. To pozwoli wyciszyć się i bardziej skoncentrować na zadaniu.

Weźcie do ręki mały kawałek jedzenia (np. jedną rodzynkę). Przyjrzyjcie się jak wygląda, jaką ma fakturę, twardość, kolor, jak pachnie. Spróbujcie swoimi słowami określić te wrażenia.

Pozwól dziecku na swobodną wypowiedź.

Ty opowiedz o swoich odczuciach. Maluch będzie Cię obserwował i uczył się uważanego podejścia oraz umiejętności określania słowami tego co czuje.

Potem niech każdy włoży pokarm do swoich ust. Doświadczajcie odczuć dotykowych, smakowych i zapachowych. Następnie określcie swoje wrażenia, gdy jedzenie dotykało podniebienia, języka, zębów albo policzków od wewnętrznej strony.

Żeby uświadomić dziecku wrażenia płynące z jedzenia, zadaj kilka pytań typu:

Jaki smak mają próbowane potrawy?

Czy to co jesz jest słodkie, słone czy pikantne?

Jak smakuje jedzenie na języku?

Czy jedzenie robi się miękkie i rozpuszcza się w ustach?

Jak twarde jest jedzenie i czy musisz je gryźć?

Które części ciała pracują podczas gryzienia, żucia i połykania pokarmu?

Jakie zmiany zauważasz w swoim ciele między każdym kęsem?

Poczucie smaku jest potężną kotwicą, która pozwala skupić się na bodźcach w obrębie ust. Usta są wyjątkowo wrażliwym sensorycznie miejscem w ciele człowieka. Doświadczanie wrażeń smakowych i zapachowych pozwala skupić się na chwili obecnej.

Uważne jedzenie pomaga wyciszyć przeszkadzające wrażenia i myśli, relaksuje, poprawia koncentrację uwagi. Delektowanie się pokarmem pozwala jednocześnie cieszyć się chwilą obecną i przeżywać ją świadomie. Doświadczanie uważnego jedzenia jest tak samo istotne dla dzieci jak i dla rodziców. Pozwala zastosować technikę uważności w innych obszarach życia.

źródło:

Andrea Erkert, Dzieci potrzebują ciszy. Zabawy relaksujące na wiosnę, lato, jesień i zimę, Kielce, 1999

Czego boją się dzieci w wieku przedszkolnym i jak rodzice mogą im pomóc?

Do przedszkola nierzadko trafia dwu i pół latek. Taki maluszek może przejawiać szereg lęków, które są naturalnym zjawiskiem rozwojowym.

Dzieci w tym wieku mogą mieć tak zwane lęki przestrzenne. To znaczy, że jakiś ruch przedmiotów, przesuwanie ich może powodować u maluszków strach. Nie lubią nieoczekiwanych relacji przestrzennych, na przykład, gdy ktoś wchodzi do domu innymi drzwiami, niż robi się to zazwyczaj. Często boją się zbliżających się dużych przedmiotów. Nadjeżdżająca ciężarówka może u niespełna trzylatka wywołać lęk.

U dzieci w wieku trzech lat zaczynają dominować lęki wizualne. W tym wieku dzieci zazwyczaj bardzo źle znoszą widok strasznych masek, dziwnych czarownic i czarodziejów oraz różnego rodzaju straszydeł ze świata fantazji. Starzy pomarszczeni ludzie również mogą być powodem silnych niechęci i jest to wynik naturalne istniejących lęków wizualnych. Postacie typu policjant lub włamywacz też bywają źródłem strachu. Trzylatki mają prawo bać się zwierząt. W tym wieku pojawia się lęk przed ciemnością i będzie towarzyszył dzieciom aż do szóstego roku życia.

Wieczorne wyjścia rodziców mogą być źródłem silnego stresu i lęku trzyletnich dzieci. Co ciekawe, w wieku czterech lat pozostaje już tylko lęk przed wieczornym wyjściem mamy. Tatusiowie mogą tę sytuację interpretować sobie w dwójnasób: są w tym momencie albo mniej ważni w życiu dziecka, albo wcześniej odzyskują swobodę. 😉

W wieku czterech lat dzieci źle znoszą odgłosy silników i inne mocne hałasy. Są podatne na lęki słuchowe. Podobnie jak wcześniej boją się ciemności. Mniej obawiają się zwierząt domowych, natomiast dzikie zwierzęta budzą u nich strach.

Pięciolatki mają mniej obaw przed zwierzętami, czarodziejami, złymi ludźmi i innymi straszydłami. Boją się bardziej konkretnych sytuacji typu: ugryzienie przez psa lub potłuczenie się przy upadku. Utrzymują się lęki wizualne. Ciemność wciąż jest przykrym doznaniem. Bez problemów zgadzają się na wyjście rodziców z domu, natomiast lęk, że mama może nie wrócić jest dość częsty.

W wieku sześciu lat dzieci lękowo reagują na wybrane dźwięki. Mogą przestraszyć się niektórych dzwonków do drzwi, dźwięków w telefonie, odgłosów ptaków czy owadów. Nawet czyjś monotonny, nieprzyjemny sposób mówienia może być źródłem lęków sześciolatka. W tym wieku dzieci boją się zjaw, duchów, wiedźm – świata nadprzyrodzonego oraz żywiołów: ognia, wody, grzmotów i błyskawic.

Mają też obawy przed zgubieniem się. Boją się zasypiać, kiedy są same w pokoju. Lękają się zostać bez dorosłych w domu. Mogą przeżywać silny strach, kiedy ich mama jest poza domem. Myślą, że może coś jej się stać, że może umrzeć. Sześciolatek boi się pobicia przez innych. Dobrze znosi duże rany, ale boi się drobnych skaleczeń, wbitych drzazg czy widoku krwi z nosa.

Świat dziecięcych lęków jest duży i nie zawsze dorośli są w stanie wczuć się w emocje maluchów.

Czego nie wolno robić, kiedy dziecko czegoś się boi?

Wyśmiewać się z jego emocji
Zawstydzać przed innymi
Zmuszać je do pokonywania lęków na siłę, mimo że dziecko nie jest na to jeszcze gotowe
Pokazywać zniecierpliwienie
Zakładać, że dziecko boi się z własnej lub naszej winy
Uważać, że w tych lękach jest coś nienormalnego lub złego

Jak można wspomóc dziecko w radzeniu sobie z lękami?

Trzeba dać czas i mieć świadomość, że z dziecięcych leków się wyrasta. Przez jakiś okres należy unikać sytuacji, które budzą u dziecka trwogę. Jeśli chcemy oswoić maluszka z trudną dla niego sytuacją czy zjawiskiem, metoda małych kroków sprawdza się najlepiej,

Po jakie narzędzia powinni sięgnąć rodzice w celu pokonywania dziecięcych leków?

Rozmowa
Zabawa
Bajka terapeutyczna
Pisanie lub opowiadanie historyjek
Rysowanie, malowanie
Relaksacja
Wizualizacja
Mindfulness

Jeśli stany lękowe dziecka budzą niepokój rodzica ze względu na zakres, częstość lub intensywność przeżywania, warto zasięgnąć rady specjalisty. Psycholog dziecięcy lub psychiatra może rozwiać obawy rodziców lub ewentualnie wesprzeć specjalistyczna pomocą.

Źródła:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019

Frances L. Ilg; Louis Bates Ames; Sidney M. Baker; Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat. Poradnik dla rodziców, psychologów i lekarzy; Gdańsk; 1994

4 kroki do współpracy, czyli jak zjednywać sobie dziecko

Wszyscy, nie tylko dzieci, jesteśmy chętniejsi do współpracy, jeśli otacza nas atmosfera zrozumienia i wzajemnej empatii.

Marzeniem wielu rodziców jest, by dzieci ich słuchały i rozumiały rodzicielskie wymagania i dobre rady. Aby stało się to możliwe, dorośli jako pierwsi powinni pokazać dziecku, jak należy wsłuchiwać się w potrzeby innych i wspólnie rozwiązywać problemy.

Wykonaj cztery następujące kroki, a zjednasz sobie dziecko do współpracy:

Krok pierwszy: Poznanie uczuć dziecka.

Rozpoznaj w zachowaniu swojego dziecka, co ono czuje, co przeżywa. Nie zakładaj, że dokładnie wiesz. Im młodsze dziecko tym jego reakcje na niezaspokojone potrzeby będą podobne. Głód, pragnienie, strach, przegrzanie, wychłodzenie, dyskomforty fizyczny lub społecznym będzie objawiał się najczęściej płaczem, marudzeniem, rozdrażnieniem.

Warto rozmawiać z dzieckiem o uczuciach i sygnałach pochodzących z wnętrza ciała jak i z otoczenia, które wpływają na stan emocjonalny. Dobrze, gdy dziecko umie zauważać te sygnały i nazywać uczucia, które są efektem zmian w nim jak i wokół niego. Świadomość tych mechanizmów pozwala lepiej rozumieć dziecku co aktualnie się z nim dzieje. Umożliwia bardziej skuteczną komunikację i szybsze rozwiązywane problemów.

Krok drugi: Przyjęcie empatycznej postawy wobec dziecka

Wykaż zrozumienie dla emocji, które przezywa Twoje dziecko. Emocje są fizjologicznym faktem i każdy je przeżywa. Empatia to rozumienie perspektywy dziecka a nie akceptacja całego spektrum jego zachowań pod wpływem emocji. Żeby wpłynąć na zachowanie konieczny jest krok pierwszy, czyli rozpoznanie emocji i następny, czyli empatia. Następnym krokiem będzie:

Krok trzeci: Podzielenie się własnym doświadczeniem.

Jeśli dziecko usłyszy od rodzica, że on rozumie jego przeżycia i sam był w podobnym kłopocie, to taka sytuacja otwiera dziecko na współpracę z dorosłym. Opowiedz o swoim podobnym doświadczeniu w sposób przyjazny, nieoceniający, z szacunkiem dla przeżyć malucha. Dla każdego jego wielki problem w momencie przeżywania go jest największy. Nigdy nie sugeruj, że dziecięce problemy są mało ważne, że tylko problemy dorosłych to dopiero są kłopoty. To byłaby tylko Twoja perspektywa. Wybierz taką opowieść, która będzie dla dziecka zrozumiała i kończy się rozwiązaniem trudnej sytuacji. Jeśli nie przychodzi Ci nic do głowy, skorzystaj z przygód bajkowych postaci, które Twoje dziecko zna. Wiele utworów dla dzieci ma charakter bajkoterapeutyczny i pomaga najmłodszym uporać się ze skutkami swoich trudnych emocji.

Krok czwarty: Zachęcanie dziecka do szukania rozwiązań.

Jeśli już rozpoznacie i nazwiecie emocje, które targają Twoim dzieckiem i okażesz zrozumienie dla jego przeżyć, w następnym kroku zastanówcie się jak poradzić sobie z problemem. Zachęć dziecko do poszukiwania rozwiązań. Czasem najprostsze rozwiązania są najlepsze. Podpowiadaj, ale nie odbieraj inicjatywy. Jeśli dziecko nabierze zaufania do Ciebie, możesz liczyć, że z każdym swoim poważnym problemem zwróci się do ciebie i będzie współpracowało z Tobą w ważnych dla siebie kwestiach.

Źródło:

Jane Nelsen; Pozytywna dyscyplina; Warszawa 2015