rozwód

Jak emocje ojca w rodzinie wpływają na rozwój dziecka?

Rola ojca w rodzinie jest równie istotna jak rola matki – jego stan emocjonalny i sposób funkcjonowania w małżeństwie mają bezpośredni wpływ na rozwój dziecka. Stabilny, ciepły i wspierający ojciec wzmacnia poczucie bezpieczeństwa, ułatwia regulację emocji oraz kształtuje umiejętności społeczne. Poniżej przedstawiamy, jak emocje ojca mogą oddziaływać na dziecko w kolejnych etapach życia.

0–3 lata: poczucie bezpieczeństwa i pierwsze więzi

W pierwszych latach życia dziecko jest bardzo wrażliwe na emocje rodziców.

Ojciec, który jest spokojny, obecny i wspierający, pomaga dziecku rozwijać bezpieczne przywiązanie.
Silne napięcia, frustracja lub nieobecność emocjonalna ojca mogą zwiększać lęk dziecka i wpływać na jego regulację emocji.
Już w tym okresie kształtują się podstawowe schematy relacyjne, które dziecko przenosi w dalsze życie.

3–6 lat: rozwój emocji i wczesne interakcje społeczne

Dziecko uczy się wyrażania emocji i obserwuje zachowania rodziców.

Ojciec wspierający emocjonalnie pomaga dziecku w nauce radzenia sobie z frustracją i rozwija umiejętności społeczne.
Przewlekły stres ojca, konflikty małżeńskie czy wycofanie emocjonalne mogą zwiększać drażliwość, lękliwość i poczucie niepewności u dziecka.

6–12 lat: rozwój poznawczy i społeczny

W tym okresie dziecko poszerza swoje relacje z rówieśnikami, ale nadal obserwuje rodziców jako wzór.

Obecny, emocjonalnie dostępny ojciec wzmacnia poczucie kompetencji dziecka i ułatwia mu radzenie sobie z trudnościami szkolnymi i społecznymi.
Konflikty, agresja werbalna lub brak wsparcia mogą prowadzić do problemów w nauce, niskiej samooceny i trudności w relacjach z rówieśnikami.

Okres adolescencji: budowanie tożsamości i niezależności

Nastolatki poszukują własnej tożsamości i autonomii, ale wciąż potrzebują przewodnictwa ojca.

Ojciec, który wspiera, słucha i jest obecny emocjonalnie, pomaga młodemu człowiekowi budować poczucie własnej wartości i odpowiedzialności.
Brak emocjonalnej dostępności, surowość lub przewlekły stres ojca mogą przyczyniać się do buntów, problemów w relacjach i ryzykownych zachowań.

Dorosłe dzieci: wzorce relacyjne i emocjonalne

Wpływ ojca kształtuje sposób, w jaki dorosłe dzieci tworzą własne związki i radzą sobie z emocjami.

Ojciec okazywał wsparcie i stabilność – dziecko dorasta z poczuciem bezpieczeństwa, zdolnością do tworzenia zdrowych relacji i umiejętnością regulacji emocji.
Przewlekłe napięcie, emocjonalna niedostępność czy konflikty ojca mogą skutkować trudnościami w relacjach partnerskich i problemami emocjonalnymi w dorosłym życiu.

Emocje ojca w rodzinie mają ogromne znaczenie na każdym etapie rozwoju dziecka – od pierwszych miesięcy życia, aż po dorosłość. Stabilność, ciepło i wsparcie ojca stanowią fundament zdrowego rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka. Warto pamiętać, że nie chodzi o perfekcję, lecz o autentyczną obecność, gotowość do pracy nad sobą i troskę o jakość relacji rodzinnych.

Indywidualna terapia jak również terapia par i małżeństw jest realnym wsparciem dla Ciebie i Twojej rodziny. Dowiedz się więcej tutaj.

Bibliografia

Bielawska-Batorowicz, E. (2006). Psychologiczne aspekty prokreacji. Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”.
Fijałkowska, A. (2014). Rola ojca w życiu dziecka. Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Kornas-Biela, D. (red.) (2009). Oblicza ojcostwa. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Liberska, H. (red.) (2011). Psychologia rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Pilecka, B. (red.) (2011). Psychologia kliniczna dziecka i rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jak emocje matki wpływają na rozwój dziecka?

Rola matki w rodzinie jest niezwykle istotna – nie tylko w zakresie codziennej opieki, lecz także jako źródło emocjonalnego bezpieczeństwa. Dziecko w różnych etapach swojego rozwoju reaguje na nastrój i stan emocjonalny matki, a także na jakość jej relacji małżeńskiej. Stabilność, ciepło i poczucie bezpieczeństwa w relacji rodziców kształtują fundamenty zdrowia psychicznego dziecka.

Poniżej przedstawiamy, jak emocjonalny stan kobiety – szczególnie w kontekście relacji małżeńskiej – może wpływać na dziecko w kolejnych okresach rozwoju.

0–3 lata: pierwsze więzi i poczucie bezpieczeństwa

W pierwszych latach życia dziecko jest całkowicie zależne od matki. Jej emocje i sposób reagowania na potrzeby malucha mają bezpośredni wpływ na rozwój więzi przywiązania.

Jeśli matka jest dostępna emocjonalnie, ciepła i reaguje adekwatnie – dziecko rozwija poczucie bezpieczeństwa.
Przewlekły stres, smutek czy napięcia w małżeństwie mogą skutkować rozdrażnieniem dziecka, trudnościami ze snem czy problemami z regulacją emocji.
Już w tym okresie kształtują się podstawowe schematy relacyjne, które dziecko przenosi w dalsze życie.

3–6 lat: rozwój emocji i wyobraźni

Dziecko uczy się rozpoznawać i nazywać emocje, a także radzić sobie z frustracją. Obserwuje także dynamikę w relacji rodziców.

Ciepła, stabilna postawa matki sprzyja rozwojowi empatii i pewności siebie.
Konflikty małżeńskie, brak wsparcia czy wycofanie emocjonalne matki mogą zwiększać lękowość i obniżać poczucie własnej wartości dziecka.
Dziecko w tym wieku często interpretuje napięcia między rodzicami jako „swoją winę”.

6–12 lat: rozwój społeczny i szkolny

W okresie wczesnoszkolnym dziecko poszerza relacje społeczne, ale dom pozostaje dla niego najważniejszym punktem odniesienia.

Matka, która okazuje zainteresowanie i wsparcie, wzmacnia poczucie kompetencji dziecka i ułatwia mu odnalezienie się w grupie rówieśniczej.
Przewlekłe napięcie w małżeństwie, obniżony nastrój czy drażliwość matki mogą skutkować problemami z koncentracją, gorszymi wynikami w nauce oraz trudnościami w kontaktach z rówieśnikami.
Dzieci w tym wieku stają się szczególnie wrażliwe na atmosferę emocjonalną w domu.

Okres adolescencji*: poszukiwanie tożsamości i autonomia

Nastoletnie dzieci intensywnie szukają swojej niezależności, ale wciąż potrzebują stabilnego zaplecza emocjonalnego.

Wspierająca i akceptująca postawa matki daje poczucie bezpieczeństwa w eksperymentowaniu z własną tożsamością.
Brak emocjonalnej dostępności matki, obciążenie konfliktami małżeńskimi lub depresja mogą prowadzić do buntów, problemów w relacjach, obniżonej samooceny czy ryzykownych zachowań.
Dobra relacja z matką chroni przed skutkami kryzysów adolescencji.

Dorosłe dzieci: wzorce relacyjne w życiu własnym

Wpływ emocji i postawy matki nie kończy się w dzieciństwie – dorosłe dzieci niosą ze sobą doświadczenia z domu rodzinnego.

Matka, która potrafiła okazywać wsparcie i równowagę emocjonalną, buduje w dzieciach trwałe poczucie własnej wartości i zdolność do tworzenia zdrowych związków.
Trudne emocje matki (np. przewlekły lęk, napięcie, brak zaufania) mogą odciskać ślad w postaci trudności w relacjach partnerskich, problemów z regulacją emocji czy powtarzania negatywnych wzorców.

Stan emocjonalny matki w małżeństwie ma ogromne znaczenie dla rozwoju dziecka na każdym etapie życia – od pierwszych miesięcy, aż po dorosłość. To, co matka wnosi do relacji, staje się dla dziecka fundamentem jego przyszłych więzi i poczucia bezpieczeństwa. Warto podkreślić, że nie chodzi o perfekcję, lecz o autentyczną obecność, gotowość do pracy nad sobą i dbanie o jakość małżeństwa, które stanowi dla dziecka pierwszy „model” bliskiej relacji.

Terapia Par i Małżeństw jest inwestycją w rodzinę – kontakt

Adolescent* to osoba znajdująca się w okresie adolescencji, czyli w fazie przejściowej między dzieciństwem a dorosłością. Trwa zwykle od około 12–13 do 18–19 roku życia i wiąże się z intensywnymi zmianami fizycznymi, emocjonalnymi i społecznymi. W tym czasie jednostka rozwija swoją tożsamość, uczy się samodzielności i nawiązuje coraz bardziej złożone relacje społeczne.

Bibliografia:

Bowlby, J. (2007). Przywiązanie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bielawska-Batorowicz, E. (2006). Psychologiczne aspekty prokreacji. Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”.
Liberska, H. (red.) (2011). Psychologia rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Pilecka, B. (red.) (2011). Psychologia kliniczna dziecka i rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Plopa, M. (2011). Więzi w małżeństwie i rodzinie. Metody badań. Kraków: Impuls.

Dlaczego małżeństwa przeżywają kryzysy? Najczęstsze przyczyny trudności w relacjach

Z zewnątrz mogą wyglądać na idealne. Uśmiechy na zdjęciach, wspólne wakacje, dzieci, dom. Ale za zamkniętymi drzwiami coraz więcej milczenia, pretensji, oddalenia. Kryzysy małżeńskie nie są niczym rzadkim – są częścią dynamiki relacji. Jednak kiedy się przeciągają, stają się bolesne i wyniszczające.

Dlaczego tak się dzieje? Co sprawia, że pary oddalają się od siebie? Poniżej przedstawiam najczęstsze przyczyny kryzysów małżeńskich – na podstawie badań, pracy terapeutycznej i obserwacji społecznych.

🔹 1. Problemy z komunikacją

To najczęstszy i najgłębiej zakorzeniony obszar trudności. Niewyrażanie emocji, unikanie rozmów o ważnych sprawach, narastające żale. Komunikacja pełna krytyki, obronności, pogardy i „zamykania się” (John Gottman nazwał je „czterema jeźdźcami apokalipsy”) prowadzi do eskalacji konfliktów i emocjonalnego wyczerpania.

🔹 2. Oddalenie emocjonalne

Kiedy codzienność zaczyna dominować, łatwo stracić z oczu siebie nawzajem. Partnerzy przestają dzielić się tym, co dla nich ważne. Zamiast „być razem” – tylko „funkcjonują obok siebie”. Brakuje rozmów, śmiechu, spojrzeń, dotyku. To powolne usychanie więzi.

🔹 3. Zdrada i utrata zaufania

Zdrada – zarówno emocjonalna, jak i fizyczna – często jest objawem wcześniejszego kryzysu, a nie jego początkiem. Głębokie poczucie zranienia, oszukania i utraty bezpieczeństwa może być bardzo trudne do odbudowania, ale nie niemożliwe.

🔹 4. Problemy seksualne

Brak bliskości, różne potrzeby, unikanie tematu seksualności, zmęczenie, frustracje – wszystko to potrafi na długo zasiać dystans i frustrację. Często to temat tabu, nawet między partnerami.

🔹 5. Przeciążenie i nierówny podział obowiązków

Jedno z partnerów czuje się przeciążone, niedoceniane, niewidziane. Druga osoba może nie dostrzegać, że balans zniknął. To cichy złodziej bliskości.

🔹 6. Kryzysy życiowe i stres

Utrata pracy, choroba, narodziny dziecka, żałoba, przeprowadzka. Życie przynosi wyzwania, które testują naszą odporność jako pary. Jeśli wcześniej brakowało bezpiecznego fundamentu – trudno się utrzymać.

🔹 7. Różnice wartości i celów

Czasem para, która kiedyś myślała „tak samo”, zaczyna żyć „zupełnie inaczej”. Różnice w podejściu do dzieci, pieniędzy, duchowości czy stylu życia mogą powodować silne napięcia.

Co można zrobić?

🔹Rozmawiać szczerze i regularnie.
🔹Budować empatię, a nie szukać winnego.
🔹Zacząć od drobnych zmian. Czasem jedno dobre słowo zmienia wszystko.

🔹Szukać pomocy – u terapeuty par lub psychologa. Zapraszam do konsultacji online https://www.dzieckokreatywne.pl/oferta/

Jeśli przeżywacie trudny czas – pamiętajcie, że nie jesteście w tym sami. Wiele par przechodzi przez kryzysy i wychodzi z nich silniejsze.

Źródła:

Gottman, J., & Silver, N. (2010). Siedem zasad udanego małżeństwa. Media Rodzina.

Perel, E. (2017). Inteligencja erotyczna. Czarna Owca.

Faber, A., & Mazlish, E. (2018). Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały… Media Rodzina.

Kępiński, A. (2005). Rytm życia. Wydawnictwo Literackie.

Sikorska, M. (2012). „Kryzysy małżeńskie – psychologiczne i społeczne uwarunkowania rozpadu więzi małżeńskiej”. Kultura i Społeczeństwo, 2(56), 143–157.

Jak uchronić dziecko przed wyuczoną bezradnością

Odpowiedź jest prosta. Nie ucz bezradności!

Wykonanie jest nieco bardziej skomplikowane.

Żaden rodzic nie chce, by jego dziecko miało problemy z zaradnością życiową. Zdarza się, że zupełnie nieświadomie rodzice przyczyniają się do powstawania u swojego dziecka wyuczonej bezradności.

Dziecko od początku swojego życia obserwuje rodziców. Uczy się od nich reagowania na sytuacje społeczne, w tym na niepowodzenia. Mama, która spostrzega swoje niepowodzenia jako coś stałego, na co nie ma zbyt wielkiego wpływu, co wynika z jej cech oraz te trudne sytuacje mają duży wpływ na całe jej życie, przekazuje dziecku styl myślenia prowadzący do poczucia bezradności.

Pogląd o dziedziczeniu skłonności do wyuczonej bezradności nie jest ostatecznie potwierdzony. Natomiast wpływ rodziców, a w szczególności matki ma ogromne znaczenie. Realizuje się on poprzez modelowanie. Dziecko przyjmuje od matki jej pesymistyczny styl myślenia. To właśnie z nią we wczesnym okresie życia pozostaje w silnym związku emocjonalnym i dlatego jej postawa jest tak ważna. Wpływ ojców na kształtowanie się poczucia bezradności jest dużo mniejszy.

Sposób w jaki dzieci spostrzegają i interpretują świat przejmują od swoich rodziców a później od innych znaczących w ich życiu osób.

Rodzice (i nie tylko) stawiający zbyt wysokie wymagania i jednocześnie słabo reagujący na sukcesy dziecka, niechcący będą budować w nim poczucie braku sprawczości, niską samoocenę, co prowadzi do obniżania motywacji, zniechęcenia i bierności.

Kryzysy życiowe w dzieciństwie budują poczucie bezradności. Pogarsza się sytuacja dziecka. Nabiera ono przekonania o braku wpływu na zaistniały stan. Wydarzenia takie jak: kryzys ekonomiczny, rozpad rodziny w wyniku rozwodu rodziców lub śmierci jednego z nich są najczęstszymi kryzysami w życiu małego człowieka. Bywa, że rodzice nie dokładają należytego starania, by zmniejszyć obciążenie emocjonalne dziecka zaistniałą trudną sytuacją w rodzinie.

Wymienione problemy zazwyczaj są nierozwiązywalne i przez długie lata przypominają o swoim negatywnym wpływie na emocje i myślenie. Dziecko po takich przejściach może łatwiej wykształcić w sobie taki schemat myślenia, że życiowym kryzysom nie można zaradzić. Bolesne wydarzenia z dzieciństwa mogą być zgeneralizowane i stać się przesłaniem do wyuczenia bezradności.

Jak rodzice mogą przeciwdziałać zagrożeniu wyuczonej bezradności

Warto zweryfikować swój sposób myślenia o problemach i przeramować go tak, by nie był dla dziecka toksyczny.

W trudniejszych i bardziej opornych przypadkach należy poddać się psychoterapii.

Stawiać dzieciom racjonalne wymagania odpowiednie do ich wieku i predyspozycji.

Zapobiegać sytuacjom kryzysowym, a jeśli się pojawią, otoczyć dziecko świadomym wsparciem.

Najważniejsza wskazówka. Myśl optymistycznie!

Źródła:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019

Kliknij, aby uzyskać dostęp article.pdf

http://encyklopediadziecinstwa.pl/index.php/Bezradno%C5%9B%C4%87_dziecka

Dziecko w rodzinie patchworkowej

Sytuacja dziecka rodziców, którzy rozwiedli się i weszli w nowe związki jest tyle trudna, co i skomplikowana.

Rodzina zwana patchworkową (rodzina zrekonstruowana) jest odmiennym środowiskiem niż rodzina, którą tworzyli biologiczni rodzice (rodzina nuklearna). Statystyki wskazują, że więcej rodzin zrekonstruowanych to rodziny z ojczymem. Ten rodzaj rodzin patchworkowych generuje mniej problemów niż rodziny z macochą.

Każda nowa rodzina buduje swoją tożsamość. To wyznacza role poszczególnych jej członków. W przypadku rodzin zrekonstruowanych jej członkowie muszą dodatkowo poradzić sobie z bagażem trudnych doświadczeń minionego rozwodu.

Specyficzne procesy emocjonalno-społeczne w nowym układzie rodzinnym są zazwyczaj trudne. Dochodzi do burzliwych i negatywnych emocji dzieci przy próbie odnalezienia się w nowych związkach rodziców. Obce osoby pojawiające się w życiu małego człowieka i odgrywające nierzadko decydującą rolę w rodzinie są dla dziecka trudne do zaakceptowania. Wielką trudność stanowi dla najmłodszych zbudowanie sobie relacji z nowym rodzeństwem.

Pojawia się zazdrość o rodzica, poczucie straty z powodu ograniczenia kontaktu z członkami rodziny nuklearnej: drugorzędnym rodzicem, rodzeństwem, dziadkami, kuzynami. Zmiana miejsca zamieszkania bywa konieczna i jest również stresogenna.

Nowa rodzina wymusza dostosowanie się do nowych reguł, granic, obyczajów, tradycji. Badacze wskazują, że w rodzinach patchworkowych trudniej osiąga się stan szczęścia i harmonii. Podkreślają, że dziecko ma ogromną trudność w nawiązaniu prawidłowej relacji z przybranym rodzicem oraz jednoczesnym utrzymaniem dobrego kontaktu z biologicznym.

Główna przyczyną tej trudności jest ostry konflikt biologicznych rodziców utrzymujący się jeszcze długo po rozwodzie. Dużym obciążeniem jest alienacja drugiego rodzica. W zachowaniu dziecka może pojawić się tzw. Zespół Gardnera. Ma on miejsce wówczas, gdy rodzic krytykuje, deprecjonuje i niszczy w oczach dziecka drugiego rodzica z błahych powodów lub nawet bez powodu. W wyniku takiego oczerniania jednego z rodziców u dziecka pojawia się złość, odrzucenie krytykowanego rodzica. Dziecko przyjmuje postawę rodzica oskarżającego. Psychiatra dr Richard Gardner uważa, że jest to forma przemocy wobec dziecka i niesie za sobą poważne zmiany i szkody w młodej psychice. Zespół Gardnera jest traktowany jako zaburzenie zachowania. Nie jest sklasyfikowany jako zaburzenie psychiczne.

Trudności w osiągnięciu poczucia bezpieczeństwa i szczęścia w rodzinie, w której zabrakło jednego z biologicznych rodziców jest zjawiskiem towarzyszącym od początków ludzkości. By wesprzeć młode osoby będące w takiej sytuacji, już od dawnych czasów baśnie i podania ludowe opowiadają o losie Królewny Śnieżki, o Kopciuszku i znalazłoby się jeszcze wiele innych przekładów. Większość bohaterów bajek Disneya jest sierotami lub półsierotami. Taki przekaz to forma bajkoterapii, która pomaga poradzić sobie z obciążeniem emocjonalnym i społecznym wynikającym ze znalezienia się w patchworkowej rodzinie.

Źródło:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019

Jak skutecznie zmniejszyć emocjonalne obciążenie dziecka separacją i rozwodem rodziców?

Czym dla dziecka jest rozwód rodziców?

W życiu dziecka następuje lawina zmian. Jak każda nowa, niespodziewana sytuacja w życiu jest stresem. Z tym stresem dziecko często pozostaje samo. Dociera do niego, że:

– w jego rodzinie nastąpiły poważne zmiany

– rodzice silnie koncentrują się na swoich problemach, przez co mają mniej czasu dla dzieci

– czas wolny spędzają w sposób nienaturalny i z góry narzucony, trudno zrozumieć przez kogo i dlaczego.

– pojawiają się burzliwe i negatywne emocje w sytuacji wchodzenia w patworchowe układy rodzinne związane z nowymi wyborami rodziców

– pojawia się zaniżone poczucie własnej wartości i niewiara we własną sprawczość, dokucza poczucie bezsilności

– angażuje się w konflikty rodziców, niekoniecznie z własnej woli

– pojawia się poczucie, że wartość małżeństwa, rodziny, związków i relacji międzyludzkich jest przeceniona

– pogarsza się sytuacja materialna

Negatywny wpływ rozwodu jest dobrze udokumentowany przez specjalistów z zakresu psychologii i socjologii. Dzieci rozwiedzionych rodziców są bardziej narażone na różnorodne problemy niż ich rówieśnicy z rodzin pełnych.

W sferze emocjonalnej dzieci doświadczają mnóstwa trudnych emocji, o których nie potrafią powiedzieć, często dlatego, że ich nie rozumieją. Czasem nie czują się na tyle bezpiecznie, by się otworzyć. W czasie rozwodu dzieci przeżywaj smutek, żal, dezorientację, poczucie winy, lęk przed odrzuceniem, konflikt lojalności, poczucie straty, złość.

W sytuacji ostrego konfliktu, któremu towarzyszy przemoc domowa, część dzieci odczuwa ulgę wraz z separacją rodziców. Jednocześnie towarzyszy im lęk o swoją przyszłość bliższą i dalszą. Jest to oczywiście zależne od wieku i świadomości dziecka.

Badania prof. Paula Amato z 1999 i 2000 roku wykazują, że dzieci rodziców rozwiedzionych doświadczają krótko i długoterminowych konsekwencji decyzji rodziców.

Najszybciej ukazują się takie skutki jak:

– negatywny obraz siebie

– problemy emocjonalne

– problemy społeczne, przystosowawcze

– obniżenie wyników w nauce

Jako skutki długoterminowe podaje:

-słabsze zdrowie psychiczne i fizyczne

– gorsze samopoczucie

-słabsze więzi z rodzicami, zwłaszcza z ojcem

– niższy status socjoekonomiczny

– rzadsze wchodzenie w związki małżeńskie i częstsze rozwody

Mimo trudnej sytuacji związanej z rozwodem, rodzice mają jednak możliwość zmniejszenia emocjonalnego obciążenia swojego dziecka. Nikt ich nie może w tym zastąpić.

Trzy czynniki, które chronią dziecko przed szkodliwymi następstwami rozwodu.

Krótki czas trwania i niski stopień konfliktu między rodzicami związany z procesem rozwodowym

Jeśli coś musi boleć, to niech boli krótko. Warto zastosować tę zasadę podczas rozwodu. Podjęta decyzja o rozstaniu powinna być przepracowana i ostateczna. Odpowiedzialni rodzice nie potrzebują jątrzyć problemu i eskalować konfliktu. Z pewnością jest to rudne. Ze względu jednak na dzieci koniecznie należy podjąć ten wysiłek. Gra idzie o zdrowie i jakość życie dzieci.

Stabilność i jakość rodzicielstwa

Ze względu na bolesne emocje, które muszą przeżywać dzieci trzeba zbudować im poczucie bezpieczeństwa w nowej sytuacji. Należy dbać o poczucie stabilności psychicznej swoich dzieci równolegle z toczącym się procesem rozwodowym. To nie jest sprawa do załatwienia później. Dziecko musi mieć pewność miłości i obecności rodzica bez względu na okoliczności. Tą pewność buduje się nie tylko słowami, lecz również konkretnymi działaniami. Mogą pojawić się tendencje do zmiany postaw rodzicielskich na bardziej nadopiekuńcze lub na bardziej chłodne, nadmiernie wymagające. Nie dokładajmy dzieciom większej ilości zmian. Pozostańmy dla dziecka tymi samymi rodzicami, co do tej pory.

Dobry stan psychiczny rodziców

Rozwód to jeno z najtrudniejszych doświadczeń w życiu człowieka. Często porównuje się ten czas do okresu żałoby po zmarłej bliskiej osobie. Trudno jest zachować dobry stan psychiczny. Powód, że trzeba zrobić to dla własnych dzieci jest najważniejszym argumentem, by podjąć racjonalne działania. Dobrze jest mieć w tym okresie wsparcie bliskich osób. To jednak często nie wystarcza. Blokowanie ciężkich emocji i udawanie przed dzieckiem, że jest wszystko w porządku może nie udać się na dłuższą metę. Wsparcie medyczne i psychologiczne jest dobrym rozwiązaniem. Zły stan psychiczny dorosłego (często depresja) może poważnie zaburzyć relacje dziecka i rodzica, generować kolejne konflikty rodzinne, sprzyjać dysfunkcyjności rodzica.

Następny wpis będzie o sytuacji dziecka w rodzinie zrekonstruowanej.

Źródło:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019

Jak przygotować dziecko do radzenia sobie ze stresem?

Stres towarzyszy nam całe życie. Nie należy się go bać. Zasadniczo ma pozytywny wpływ na funkcjonowanie człowieka. Umiarkowane przeżywanie stresu mobilizuje organizm do korzystnego działania.

Reakcja stresowa dziecka na negatywny bodziec psychiczny lub fizyczny jest czynnikiem sprzyjającym prawidłowemu rozwojowi młodego organizmu.

Dzieci w swoim życiu spotykają wiele sytuacji wywołujących stres. Poza niefortunnymi zdarzeniami losowymi stresogenne są:

Hałas
Pośpiech
Zawyżone wymagania
Reakcje stresowe rodziców

W jaki sposób rodzice mogą pomóc dziecku radzić sobie ze stresem?

Warto nauczyć dziecko dwóch umiejętności:

Rozwiązywanie problemów

Dziecko powinno być inicjatorem i aktywnie rozwiązywać swój problem. Dobrze, jeśli będzie umiało wybrać odpowiednie osoby i poprosić o pomoc. Będzie ćwiczyło myślenie dywergencyjne, które pozwala znaleźć wiele różnych sposobów na rozwiązanie konkretnego problemu. Można odgrywać scenki, w których dziecko analizuje jakiś trudny przypadek emocjonalny lub międzyludzki oraz znajduje dobre rozwiązanie . To doskonały trening umiejętności społecznych.

Dostosowanie reakcji emocjonalnej do zaistniałej trudnej sytuacji

Warto nauczyć dziecko technik relaksacyjnych. Wiele dziecięcych zabaw zawierających w sobie głębokie oddychanie niesie element relaksacyjny. Przykłady: dmuchanie na bańki mydlane, na piórko, nadmuchiwanie balonika, robienie piany przy użyciu słomki i płynu do kąpieli. Korzystając z tych elementów można wymyślić wiele scenariuszy zabaw.

Ważna jest również umiejętność odczytywania emocji i reakcji stresowych w swoim ciele. Zdolność takiej obserwacji należy ćwiczyć z dzieckiem bardzo wcześnie. Umiejętność samoregulacji emocji jest niezwykle trudna i wymaga długiego, świadomego treningu.

Czasem wydarzenia trudne w życiu dziecka przybierają formę traumatyczną. Dziecko wobec pewnych zdarzeń odczuwa ekstremalne zagrożenie, bezradność, traci poczucie bezpieczeństwa. Sytuacja taka daleko przekracza możliwości dziecka poradzenia sobie z nią. Takie ekstremalne przeżycia z reguły powodują negatywne skutki w sferze psychicznej. To przekłada się na zaburzenia w sferze społecznej i poznawczej. Im dziecko jest młodsze, tym skutki są bardziej groźne. Do zdarzeń traumatycznych w życiu dziecka zalicza się:

Sytuacje zagrażające życiu dziecka lub jego najbliższych (ciężka choroba, wypadek komunikacyjny)
Przemoc psychiczna
Zaniedbywanie, które jest również formą przemocy
Rozpad wspólnego życia rodziców kończący się rozwodem
Sytuacje przerażające ze względu na zaskoczenie i okrucieństwo, np. klęski żywiołowe, morderstwo. Oglądanie takich sytuacji w mediach może powodować również traumę dziecka wraz z jej niszczącymi skutkami. Dotyczy to głównie małych dzieci, których myślenie jest konkretno-obrazowe i nie jest w stanie oddzielić przyczyny od skutku, odróżnić fikcji od prawdy na ekranie.

Granica między stresem a traumą jest cienka. Przekroczenie jej zależy od indywidualnych predyspozycji dziecka oraz jego wcześniejszych doświadczeń.

W jaki sposób rodzice mogą pomóc dziecku poradzić sobie z traumą?

Najważniejsze to chronić dziecko przed traumą. Jeśli dojdzie do traumatyzujących zdarzeń warto skorzystać z pomocy psychologa dziecięcego.

W następnym wpisie dowiecie się, jak skutecznie zmniejszyć emocjonalne obciążenie dziecka separacją i rozwodem rodziców.

Źródło:

Lidia Cierpiałkowska; Helena Sęk; Psychologia kliniczna; PWN; Warszawa; 2019